Τρίκαλα Πολιτισμός

Arabic  Chinese  Japanese  Russian   Swedish  Italian  Spanish  German  French  English  Greek
Δρομολόγια ΟΣΕ
ΚΤΕΛ Τρικάλων
Αστυνομία Τρικάλων
Τουριστικές Πληροφορίες για τα Τρίκαλα
Εξυπηρέτηση Πολιτών στα Τρίκαλα
Ραδιοφωνικοί Σταθμοί Τρικάλων
Πληροφορίες για Ασφαλείς Διακοπές
Νομισματικές Σχέσεις
Τηλέφωνα Πρώτης Ανάγκης
ΠΡΟΣΘΕΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΑ ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ
 ΚΑΝΤΕ ΤΟ GOLDEN GREECE ΑΡΧΙΚΗ
 ΣΥΝΔΕΘΕΙΤΕ ΜΑΖΙ ΜΑΣ
Η Ιστορία και ο Πολιτισμός των Τρικάλων

ΤΡΙΚΑΛΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ   ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

Στις υπώρειες των ορεινών όγκων – προς την πλευρά του Θεσσαλικού κάμπου – αλλά και ανάμεσά τους, διέρχονται τα διάφορα παρακλάδια του Πηνειού ποταμού. Ο Πηνειός αποτέλεσε πάντα την βάση όλων των στοιχείων που σχετίζονται με την ιστορία, τον πολιτισμό, την οικονομία και την εξέλιξη της ζωής του ανθρώπου στη Θεσσαλία. Αυτός είναι και ο λόγος που τα πρωιμότερα κατάλοιπα της ανθρώπινης παρουσίας εδώ, έχουν βρεθεί πάντα κοντά στις όχθες αυτού του ποταμού.
Η ιστορία της παρουσίας του ανθρώπου στην περιοχή Καλαμπάκας – Πύλης, με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, αρχίζει κατά τη Μέση Παλαιολιθική εποχή, τα απώτερα όρια της οποίας τοποθετούνται περίπου 100.000 χρόνια από σήμερα. Κατάλοιπα αυτής της εποχής έχουν βρεθεί τα τελευταία χρόνια στο σπήλαιο της Θεόπετρας.
Στην πραγματικότητα τα ευρήματα του σπηλαίου αυτού είναι ως τώρα τα παλιότερα ανασκαμμένα κατάλοιπα της ανθρώπινης παρουσίας σε ολόκληρη τη Θεσσαλία, η ιστορία της οποίας πιστευόταν οτι άρχιζε στη Νεολιθική εποχή, δηλ. 6.500 χρόνια π.χ. περίπου. Χρονολογήσεις που έχουν γίνει μέχρι σήμερα σε άνθρακες από το σπήλαιο αυτό ξεπερνούν τα 40.000 χρόνια, ενω δεν είναι απίθανο στο μέλλον να πλησιάσουν και τα 100.000 χρόνια. Το σπήλαιο εξακολούθησε να κατοικείται μέχρι περίπου το 3.000 π.Χ., όταν ήδη στον κάμπο της Θεσσαλίας είχαν αναπτυχθεί και υπαίθριοι οικισμοί, που συνήθως είναι γνωστοί με την ονομασία «μαγούλες».
Από το 14.000 π.Χ. περίπου, έχουμε και ένα ανθρώπινο σκελετικό κατάλοιπο, μία ταφή πιθανότατα,σ’αυτό το σπήλαιο, τον παλιότερο ως τώρα Θεσσαλό. Ανήκει στον σημερινό ανθρώπινο τύπο, αλλά με αρχαϊκά χαρακτηριστικά.
Ένας ακόμη σκελετός, μιας νεαρής γυναίκας αυτή τη φορά, προέρχεται από το μεταβατικό στάδιο ανάμεσα στην Παλαιολιθική και τη Νεολιθική εποχή στη Θεσσαλία, το Μεσολιθικό. Βρέθηκε σε κανονική ταφή και σαν πιθανή αιτία θανάτου της θεωρείται, σύμφωνα με τους μελετητές, η αναιμία. Οι γνώσεις που συσσώρευαν απί χιλιάδες χρόνια οι παλαιολιθικοί αυτοί άνθρωποι – με αποκορύφωμα την επίτευξη ψησίματος του πηλού που τους εξασφάλισε στεγανά δοχεία συντήρησης και παρασκευής της τροφής – οδήγησε στη δημιουργία του νεολιθικού πολιτισμού, που γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη στο θεσσαλικό χώρο.
Προς το τέλος της Νεολιθικής εποχής (μετά τα 4.000 π.Χ.), παρατηρήθηκε μετακίνηση του κέντρου ανάπτυξης του νεολιθικού κόσμου προς τη θάλασσα (ανατολική Θεσσαλία), την οποία άρχισαν να εκμεταλεύονται. Αυτός είναι ο λόγος που από την περίοδο της Χαλκοκρατίας που ακολουθεί, έχουμε λιγοστά ευρήματα από το σπήλαιο της Θεόπετρας. Η ακμά του Μυκηναϊκού κόσμου που σημειώνεται στο τέλος της Χαλκοκρατίας έχει ως επίκεντρο τις ανατολικές ακτές της Θεσσαλίας (Ιωλκός-Πευκάκια), ενώ άλλα εκατό περίπου μικρότερα κέντρα αναπτύσσονται αυτή την εποχή σ’όλη τη Θεσσαλία. Αντίθετα, η βοριοδυτική περιοχή της θεσσαλικής πεδιάδας, παρουσιάζει ελάχιστες θέσεις με μυκηναϊκά ευρήματα.
Στρώματα μυκηναϊκής εποχής βρέθηκαν ωστόσο στις ανασκαφές του Ασκληπιείου (μέσα στην πόλη των Τρικάλων), ενώ τάφοι αυτής της εποχής ανασκάφηκαν στον Εξάλοφο και την Αγρελιά και λίγο μεταγενέστεροι (πρωτογεωμετρικοί) στη Φήκη και τον Πρίνο. Ένα από τα φύλλα που εισήλθαν, οι Θεσσαλοί της Θεσπρωτίας, κυριάρχησε στην  Αιολίδα (μεταγενέστερη Θεσσαλιωτίδα, σημερινή Καρδίτσα) πριν από τα μέσα του 12ου π.Χ. αι. και τελικά έδωσε στη χώρα αυτή όπως και στην υπόλοιπη Θεσσαλία, το όνομά της.
Ο τύμβος του Εξαλόφου αποτελεί την πρώτη απόδειξη της εισόδου των ηπειρωτικών φύλλων στη Θεσσαλία πριν το τέλος των μυκηναϊκων χρόνων.
Η τελική επικράτηση των επήδυλων αυτων επισφράγισετ το φυσιολογικό τέλος του μυκηναϊκου πολιτισμού της Θεσσαλίας. Η αναφορά πάντως από τον Όμηρο της Τρίκκης, της Οιχαλίας και της Ιθώμης (κοντά στα όρια με τον Νομό Καρδίτσας) στην Ιλιάδα, μαρτυρά ότι η παρουσία τουςήταν γνωστή και η δύναμή τους υπολογίσιμη. Και αν η Τρίκκη διαθέτει μια ισχυρή εξουσία τότε, είναι βέβαιο ότι η περιοχή της Πιαλείας μα τα φαρμακοτριβεία του Ασκληπιού, η Πύλη και η Καλαμπάκα, θα περιλαμβανόταν στις εκτάσεις αυτής της δύναμης, που ήταν φημισμένοι για τα άλογά της..
Το πέρασμα στους κλασικούς χρόνους έγινε ομαλά. Η Θεσσαλία απομακρυσμένη από τα μεγάλα αστικά κέντρα, διατήρησε πάντα έναν τοπικό χαρακτήρα στον πολιτισμό της, συμβάλοντας όμως αποφασιστικά με τη δύναμή της σε πολέμους ποτέ υπέρ των Αθηναίων, ποτέ υπέρ των Σπαρτιατών και ποτέ στο πλευρό των Μακεδόνων – αργότερα.
Από παλιά η Θεσσαλία εμφανίζεται διαιρεμένη σε τέσσερα μέρη (τετραρχίες) που ήταν οι εξής: η Πελασγιώτις, η Φθιώτις, η Θεσσαλιώτις και η Εστιαιώτις ή Ισταιώτις. Η τελευταία περιελάμβανε τον σημερινό νομό Τρικάλων και είχε πρωτεύουσα την Τρίκκη και τις πόλεις Πιάλεια, Οιχαλία, Αιγίνιο, Φαλώρια, Γομφοι, Ιθώμη, Μητρόπολη, Οξύνεια, Πελινναίον, Φαρκαδόνα, Φαιστό (κοντά στο σημερινό Ζάρκο), τον Ατραγα, που ήταν και οι σπουδαιότερες και παρουσίασαν αξιόλογο πολιτισμό, γνωστό από τα αρχαιολογικά ευρύματα που έφεραν στο φως οι κατά καιρούς ανασκαφές των αρχαιολόγων. Παλιότερα λέγεται ότι ονομαζόταν Δωρίς και κατοικούνταν από Δωριείς. Την ονομασία Εστιαιώτης / Ισταιώτης λέγεται ότι οφείλει στους κατοίκους της Ισταίας της Ευβοίας, που μετανάστευαν εκεί όταν κατέλαβαν την πατρίδα τους οι Περραιβοι.
Πέρι το 360 π.χ. ιδρύθηκε το Κοινό των Θεσσαλών, που περιλαμβάνει όλες τις πόλεις της Θεσσαλίας, πλήν τω Φερών που ήταν ανεξάρτητο κράτος. Λίγο αργότερα οι Θεσσαλοι, δια των ευγενών Αλευαδών της Τρικάλων ζήτησαν τη βοήθεια των Μακεδόνων για να απαλαγούν από τις πιέσεις τις τυραννίδας των Φερών. Το έτος 353 π.Χ., ο Φίλππος, επικεφαλής όλων των στρατιωτικών δυνάμεων του Κοινού των Θεσσαλών, αντιμετώπισε τους Φωκείς που είχαν έρθει σε ενίσχυση των Φερραίων συμμάχων τους και τους κατετρόπωσε. Αμέσως μετά κατέλαβε όσες θεσσαλικές πόλεις είχαν συμπράξει με τους Φωκείς, μεταξύ των οποίων και την Τρίκκη.
Η Μακεδονική κυριαρχία στις θεσσαλικές πόλεις έγινε συν το χρόνω εξαιρετικάκαταπιεστική, οι επανελημμένες όμως εξεργέσεις τους πνίγηκαν στο αίμα. Η απόλυτη ηγεμονία των Μακεδόνων στη Θεσσαλία διήρκεσε μέχρι το 197 π.Χ., οποτε η νίκη των Ρωμαίων στις «Κυνος Κεφαλές» τις Πελασγιώτιδας δημιούργησε νέα κατάσταση και οι Θεσσαλοί βρίσκονται στο εξής στη διάθεση των Ρωμαίων στρατηγών και υπάτων.
Ιδρύθηκε νέο Κοινό των Θεσσαλών από τον στρατηγό Φλαμινίνο, με βασικό όργανο το «Συνέδριο», απαρτιζόμενο από αντιπροσώπους των διαφόρων θεσσαλικών πόλεων. Το 168 π.Χ. οι Ρωμαίοι κατέλαβαν την Τρίκκη.
Υπό την Ρωμαϊκή κυριαρχία η Θεσσαλία έζησε ημέρες μεγάλης δύναμης και ακμής, κυρίως κατά τον 2ο π.Χ. αι. Κατά  τη διάρκεια της αυτοκρατορικής περιόδου, οπότε άρχισαν οι εμφύλιοι πόλεμοι των Ρωμαίων, παρακμάζει λίγο-λίγο και κατά τους χρόνους του αυτοκράτορα Τραϊανού (98 – 117 μ.Χ.). Η πρωτεύουσα Τρίκαλα δίνει την εικόνα επαρχιακής ρωμαϊκής πόλης ενώ πολύ χειρότερα γίνονται τα πράγματα για τις μικρότερες πόλεις της Θεσσαλίας.
Έτσι εξασθενημένες πέρασαν οι θεσσαλικές πόλεις στην αρχή της Βυζαντινής επόχής, που διαδέχτηκε τη Ρωμαϊκή κυριαρχία στο ανατολικό τμήμα της αυτοκρατορίας.
Στη διάρκεια της πρώιμης βυζαντινής περιόδου, αποτέλεσε διοικητικό τμήμα του Ανατολικού Ιλλυρικού (4ος – 6ος αι.)και στη συνέχεια του Θέματος της Ελλάδος. Είναι η εποχή της διάδοσης του χριστιανισμού, που ρίζωσε γρήγορα στην περιοχή του νομού Τρικάλων, όπως μαρτυρεί η ύπαρξη επισκοπής Τρίκκης ήδη από τον 4ο αιώνα.
Από τη στιγμή που η νέα θρησκεία γίνεται απίσημη θρησκεία της αυτοκρατορίας ξεκινά και η ανέγερση χριστιανικών εκκλησιών, που την παρουσία τους μαρτυρούν στην περιοχή τόσο ο περίφημος παλαιοχριστιάνικος Άμβωνας που μπορεί να δει κανείς ανασυγκροτημένο στην εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Καλαμπάκα, όσο και τα ερείπια του παλαιοχριστιανικού ναού που βρέθηκε στο λόφο του Προφήτη Ηλία στα Τρίκαλα. Αυτα είναι από τα πρώτα μνημεία που μαρτυρούν την μετάβαση από την Ύστερη Αρχαιότητα στους Μέσους Χρόνους στην περιοχή.
Οι επιδρομές φύλων από το βορρά είναι διαδοχικές: Γότθων στα 396, Ούνων στα 447, Σλάβων στα 527 και αργότερα, Σαρακηνών στα 976, Βουλγάρων στα 1025 και Νορμανδών στα1081 μ.Χ. Στο μεταξύ, από το 10ο αιώνα, η πεδινή περιοχή του σημερινού νομού Τρικάλων έχει περιέλθει διοικητικά στο θέμα της Θεσσαλονίκης, ενώ η ορεινή περιοχή της Πίνδου στο θέμα της Νικοπόλεως. Στην ίδια περίοδο κάνει την εμφάνισή του το όνομα των Βλάχων, λατινοφώνων της ορεινής Θεσσαλίας και ειδικότερα της Πίνδου, με κυρίαρχη από τότε παρουσία στην ιστορία της περιοχής, σε σημείο μάλιστα που τμήμα της να ονομάζεται Μεγάλη Βλαχιά ήδη από τον 12ο αιώνα.
Από τον 10ο επίσης αιώνα – μέχρι σήμερα – υφίσταται η Μητρόπολη Σταγών, που έδρευαι στην ομόνημη πόλη, τη σημερινή Καλαμπάκα (Αιγίνιο της αρχαιότητας). Μάλιστα, ο ιστορικός Ιωάννης Βογιατζάκης υποστηρίζει πως υπήρχαν δύο σταγοί, το Άστυ, στο σημερινό Καστράκι και το Εμπορείον στη σημερινή Καλαμπάκα. Για πρώτη πάντως φορά το όνομα Σταγοί το συναντάμε στη Διατύπωση του Λέοντος ΣΤ’ του Σοφού (9ος – 10ος αι.). Το όνομα Σταγοί, κατά τον περιηγητή Πουκεβίλ, είναι παραφθορά της φράσης <στους Αγίους> (πιθανότατα εννοούνται οι βράχοι, λόγω των υπαρχουσών μονών) – στ’ Αγίους – Σταγούς. Ο Ιωάννης Βογιατζίδης υποστηρίζει ότι η λέξη προέρχεται από τη λέξη σιταγωγός-στάγος (αλώνι) ενώ ο αρχαιολόγος – ιστορικός Ι. Γιαννόπουλος, το αποδίδει στη σλάβικη λέξη στάγια (θάλαμος, κοίλωμα βράχου).
Το όνομα Καλαμπάκα, αρχίζει να χρησιμοποιείται από την εποχή του σουλτάνου Βαγιαζίτ Β’, μετά την τουρκική κατάκτηση της Θεσσαλίας (1393 – 1394) και προέρχεται κατ’ άλλους από τη λέξη Καλεμπάκ (ωραίο φρούριο) και κατ’ άλλους από το όνομα πιθανότατα κάποιου επώνυμου άρχοντα.
Επί αυτοκρατορίας Μανουήλ Κομνηνού η πόλη των Σταγών και η περιφέρειά της υπάγονται στο Θέμα των Σερβίων, που από τον 12ο αι. αποτελεί ξεχωριστό θέμα. Όταν στα 1204, οι Φράγκοι καταλαμβάνουν την Κων/πολη και απεκτείνονται σιγά-σιγά σ’όλη την Ελλάδα, ο Ν. Τρικάλων περνά στην κυριαρχία του Ελληνικού Δεσποτάτου της Ηπείρου του Μιχαήλ Αγγέλου Κομνηνού Δούκα, ο οποίος παραχώρησε στο νόθο γυιό του, σεβαστοκράτορα Ιωάννη Άγγελο Κομνηνό Δούκα τον έλγχο της Θεσσαλίας, που επονομάζεται τότε Μεγάλη Βλαχιά. Ο Ιωάννης Άγγελος αναφέρεται σε χρονικό σημείωμά του 1788, το οποίο αναγράφεται στον κώδικα 793 της Ι.Μ. Αγ. Παντελεήμονος Αγ. Όρους, ως ιδρυτής της Ι.Μ. Μεγάλων Πυλών, στα Βόρεια της Πύλης.
Η Πύλη (παλιά πόρτα) είναι κτισμένοι ανάμεσα στον Ίταμο και τον Κότζιακα, στη βάση που ενώνει την Ήπειρο με την Θεσσαλία και χωρίζεται με τον Πορταϊκο ποταμό από τον νέο οικισμό Πόρτα Παναγιά, όπου βρισκόταν η βυζαντινή πόλη <Μεγάλαι Πύλαι> ή Μεγάλη Πόρτα. Η ονομασία Πύλη μαρτυρεί πόσο σημαντική ήταν η τοποθεσία, ως είσοδο στην Ήπειρο.
Οι Καταλανοί αναστατώνουν και λεηλατούν άγρια το Ν. Τρικάλων στα 1309 – 1311, εποχή κατά την οποία την διοίκηση της περιοχής έχουν οι βυζαντινοί ευγενείς, Στέφας και Μιχαήλ Γαβριηλόπουλος, με τίτλους όπως αυθέντης της Δ. Θεσσαλίας, Σεβαστοκράρωρ και Δεσπότης της Βορείου Θεσσαλίας, αλλά τυπικά η περιοχή υπάγεται στο Δεσποτάτο της Ηπείρου. Η άγρια φορολογία και οι σκληρές συνθήκες που επέβαλαν στο λαό οι Γαβριηλόπουλοι, οδήγησαν στην απομάκρυνσή τους και στα 1333 η Δ. Θεσσαλία υπάγεται και πάλι στην Βυζαντινή αυτοκρατορία με τον Ανδρόνικο Γ’ Παλαιολόγο.
Όμως, αυτή η ειρηνική περίοδος για την περιοχή θα είναι πολύ μικρή, γιατί ήδη μετά το 1318, την περιοχή των Τρικάλων, εποφθαλμιούν αρκετοί επιδρομείς, με κυριότερους τους Αλβανούς, ενώ και στο εσωτερικό οι πολλές εμφύλιες διαμάχεςέμελε να ανοίξουν το δρόμο, στην κατάληψη της Θεσσαλίας από τους Σέρβους με ηγεμόνα το Σέφανο Δουσάν. Αυτός ορίζει ως κυβερνήτη της περιοχής τον Γρηγόριο Πρελούμπιο, με έδρα τα Τρίκαλα, ο οποίος προηγουμένως εισέβαλε σ’αυτήν και την κατέλαβε χωρίς αντίσταση.
Μετά το θάνατο του Γρηγόρου Πρελούμπιου, ο ετεροθαλής αδερφός του Στέφανου Δουσάν, Συμεών Ουρέσης αναλαμβάνει την συνέχιση της Σερβικής εξουσίας στη Θεσσαλία. Γύρω στα 1370. ο Συμεών Ουρέσης πεθαίνει και αφήνει στον θρόνο τον Ιωάννη Ουρέση, ο οποίος ήδη από το 1359 – 60 είχε αναγορευθεί σε συμβασιλέα, σε ηλικία μόλις 10 ετών.
Ο Ιωάννης Ουρέσης Παλαιολόγος, που είναι ο τελευταίος απόγονος των Σέρβων ηγεμόνων, καταφεύγει μετά το 1372 και πριν τον Ιούνιο του 1373 στα Μεταίωρα, στη Μονή Μεταμορφώσεως, όπου γίνεται μοναχός με το όνομα Ιωάσαφ.
Την εποχή της σερβοκρατίας η περιοχή των Τρικάλων γνωρίζει μια μεγάλη πνευματική άνθηση και δραδτηριότητα. Την σερβική κυριαρχία στην περιοχή θα διακόψει η έλευση των Τούρκων στα 1395.
Οι Τούρκοι πρωτοεισήλθαν στην Ανατολική Θεσσαλία το 1393 και προέβησαν σε εποικισμό της με Τούρκους από τη Μ. Ασία. Δύο χρόνια αργότερα, το 1395, προωθήθηκαν προς τα δυτικά και κατέλαβαν την πόλη των Τρικάλων, την οποία κατέστησαν προχωρημένη στρατιωτική βάση εναντίον των ανυπότακτων κατοίκων τηε Πίνδου και των Αγράφων. Η κατάκτηση της πεδινής Δυτ. Θεσσαλίας έγινε με ειρηνικό τρόπο και χωρίς αντίσταση, λόγω της ακαταστασίας που επικρατούσε σ’ αυτή τον 14ο αιώνα, κατά τον οποίο βρίσκονταν κάτω από διάφορους δυναστές, καθώς επίσης και λόγω της βαριάς φορολογίας και των καταπιέσεων, που είχαν εξαθλιώσει τους ελεύθερους γεωργούς και δουλοπαροίκους. Οι μεγάλες εκτάσεις πέρασαν στα χέρια των Τούρκων και έτσι δημιουργήθηκαν τα πρώτα τούρκικα τσιφλίκια στη Θεσσαλία.
Το 1444 σημειώθηκε μια νικηφόρα εξέγερση των Θεσσαλών εναντίον των Τούρκων. Επικεφαλής σ’αυτή ήταν ο δεσπότης του Μυστρά, Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, ο μετέπειτα τελευταίος αυτοκράτορας του Βυζαντίου. Στην εξέγερση έλαβαν μέρος και οι Βλάχοι της Πίνδου. Προσωρινά τοποθετήθηκε Έλληνας διοικητής της Δυτ. Θεσσαλίας με έδρα το Φανάρι. Την άνοιξη όμως του 1446 ο Τούρκος στρατηγός Τουραχάν βέης εξεστράτευσε με πολυάριθμο στρατό εναντίον της Θεσσαλίας και ανάγκασε τον Κωνσταντίνο να την εγκαταλείψει στην οριστική κυριαρχία των Τούρκων, η οποία κράτησε έως το 1881. Αμέσως μετά την εγκατάσταση των Τούρκων στην περιοχή των Τρικάλων άρχισε μαζική φυγή των Ελλήνων από τα πεδινά προς τα ορεινά και κυρίως προς τις δυσπρόσιτες πλαγιές της Πίνδου και των Χασιών, οι οποίες γέμισαν από γραφικά χωριουδάκια γεμάτα ζωή. Τα χωριά αυτά γέννησαν και έθρεψαν τους <κλέφτες>, οι οποίοι αποτέλεσαν την κύρια δύναμη αντίστασης εναντίον των Τούρκωνκαι πρωτοστάτησαν στους απελευθερωτικούς αγώνες μερικούς αιώνες αργότερα.
Στη διάρκεια της Γερμανοϊταλικής Κατοχής (1941 – 44) η ορεινή περιοχή του νομού Τρικάλωνυπήρξε ένα από τα σπουδαιότερα κέντρα της Αντίστασης και βρισκόταν υπό τον έλεγχο του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, που είχε μάλιστα το Γενικό Στρατηγείο του στο ορεινό χωριό Περτούλι της Πίνδου. Στο ίδιο χωριό εγκαταστάθηκε ακι η έσρα του κοινού Γενικού Στρατηγίου των αντιστασιακών οργανώσεων ΕΛΑΣ, ΕΔΕΣ, ΕΚΚΑ και της Αγγλικής Αποστολής.
Ως σπουδαιότες μάχες των αντάρτικων ομάδων εναντίον των στρατευμάτων κατοχής στην περιοχή του Νομού Τρικάλων αναφέρονται: Η μάχη της Μερίτσας (Οξύνειας) που έγινε στις 12 Φεβρουαρίου 1943, κατά την οποία η ενέδρα και ο αιφνιδιασμός των ανταρτών στοίχησε στον Ιταλικό στρατό 164 νεκρούς και 184 αιχμαλώτους. Από ελληνικής πλευράς υπήρξαν 7 νεκροί και 3 τραυματίες. Η μάχη της Καλαμπάκας, τη Μεγάλη Πεμπτη, 23 Απριλίου 1943, με 70 Ιταλούς νεκρούς. Η μάχη της Πόρτας (8 – 9 Ιουνίου 1943), κατά την οποία οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ προξένησαν σημαντικές απώλιες στους Ιταλούς. Χάρη στη δράση των αντάρτικων ομάδων οι περιοχές των Χασίωνκαι της Πίνδου ήταν στην ουσία ελεύθερες από την παρουσία στρατευμάτων Κατοχής. Ωστόσο ολίκληρη η περιοχή Τρικάλων και ιδιαίτερα η ορεινά δοκιμάστηκε σκληρά από τα αντίποινα των Γερμανών, οι οποίι τον Οκτώβριο του 1943, έκαψαν πολλά χωριά και εκτέλεσαν πολλούς Έλληνες πατριώτες. Η πεδινή περιοχή του Νομού Τρικάλων ελευθερώθηκε από τους Γερμανους στις 18 Οκτώβρίου του 1944, ενώ η ορεινή αποτελούσε τμήμα της <Ελεύθερης Ελλάδας> ακι ποτέ δεν κατακτήθηκε ουσιαστικά. Αξίζει να σημειωθεί ότι στρατιωτικός αρχηγός του ΕΛΑΣ ήταν ο Τρικαλινός στρατηγός Στέφανος Σαράφης.
Τέλος την περιοχή των Χασίων και του Ασπροποτάμου διέσχισε ο Άρης Βελουχιώτης στην προσπάθειά του το καλοκαίρι του 1945 να φτάσει στη Ρούμελη. Ο θάνατος τον βρήκε στις 17 Ιουλίου στην κοίτη του Αχελώου, κάτω απ’το χωριό Μυρόφυλο.

Ο νομός χωρίζεται σε 23 δήμους και 3 κοινότητες. Πρωτεύουσα και μεγαλύτερη πόλη του νομού είναι τα Τρίκαλα. Είναι εμπορικό, βιομηχανικό, διοικητικό και εκκλησιαστικό κέντρο. Η επόμενη σε πληθυσμό πόλη είναι η Καλαμπάκα.

Την Πρωτομαγιά αξίζει να δει κανείς, το έθιμο του Κλήδωνα στον Κόζιακα, όπου συμμετέχουν όλα τα κορίτσια και τα αγόρια του χωριού. Αξιόλογο είναι και το αντάμωμα των Σαρακατσαναίων στα λιβάδια του Περτουλίου στο τέλος Ιουνίου κάθε έτους. Ακόμη, σε όλα τα χωριά του κάμπου και του βουνού, διοργανώνονται τα περίφημα παραδοσιακά πανηγύρια, όπου οι κάτοικοι γλεντούν με δημοτικά τραγούδια και χορούς.

ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ – ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

Δήμος Αιθήκων

  • Άγιος Νικόλαος [26 Ιουλίου (Αγ. Παρασκευής), 6 Δεκεμβρίου (Αγ.Νικολάου)]
  • Αθαμανία [26 Ιουλίου (Αγ. Παρασκευής), 20 Ιουλίου (Προφήτη Ηλία)]
  • Βροντερό [Αγ. Γεωργίου, 20 Ιουλίου (Προφήτη Ηλία)]
  • Γαρδίκι [15 Αυγούστου (Παναγίας), 6 Αυγούστου (του Σωτήρος), 20 Ιουλίου (Προφήτη Ηλία)]
  • Δέση [15 Σεπτεμβρίου (Αγίου Βησσαρίωνα) Δροσοχώρι, 29 Ιουνίου (Αγίων Αποστόλων), 23 Αυγούστου (9ημερα Παναγιάς)]
  • Ελάτη [15 Αυγούστου (Παναγιάς), Αγίου Γεωργίου]
  • Καλόγηροι [6 Δεκεμβρίου (Αγίου Νικολάου)]
  • Νεραϊδοχώρι [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής)]
  • Περτούλι [6/7 Ιουλίου (Αγίας Κυριακής), 6 Αυγούστου (Μεταμόρφωση Σωτήρος, 15 Αυγούστου (Παναγιάς)]
  • Πύρρα [26/28 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής)
  • Φανερωμένη [Παναγίας Φανερωμένης]

Δήμος Βασιλικής

  • Βασιλική [20 Μαϊου (Αγίου Νικολάου)]
  • Θεόπετρα [2 Μαϊου (εορτή της ανακομιδής των λειψάνων του Αγίου Αθανασίου)]
  • Περιστέρα [Αγίου Γεωργίου]

Δήμος Γομφών

  • Γομφοί [27 Ιουλίου (Αγίου Παντελεήμονα), Αγίας Τριάδος]
  • Δροσερό [15 Αυγούστου (Παναγιάς), 18 Ιανουαρίου (Αγ. Αθανασίου)]
  • Λυγαριά [9 Μαίου (Αγ. Χριστοφόρου), Αγ. Γεωργίου]
  • Μουριά [8 Νοεμβρίου (των Ταξιαρχών), 26 Ιουλίου (Αγ. Παρασκευής)]
  • Παλαιομονάστηρο [10 Φεβρουαρίου (Αγ. Χαραλάμπου), Ζωοδόχου Πηγής, 20 Ιουλίου (Προφήτη Ηλία)]
  • Πηγή [8 Ιουνίου (Αγίων Θεοδώρων)]

Δήμος Εστιαιώτιδας

  • Λόγγος [19 Μαϊου (Αγ. Αχιλλείου), Μεγαλοχώρι, 2 Μαϊου (ημέρα της ανακομοιδήςτων λειψάνων του Αγ. Αθανασίου)]
  • Πατουλιά [Αγίου Γεωργίου]
  • Χρυσαυγή [17 Ιουλίου (Αγίας Μαρίνας), 26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής)]
  • Λοιπές Εκδηλώσεις [Καθαρά Δευτέρα (Ρογκατσάρια, Μεγαλοχώρι), Ημέρα του Πάσχα (Σεργιάνι, Μεγαλοχώρι)]

 
Δήμος Καλλιδένδρου

  • Βαλτινό [18 Ιανουαρίου (Αγ. Αθανασίου), 15 Αυγούστου (Παναγιάς), 8 Σεπτεμβρίου (Γεν. της Θεοτόκου)]
  • Κάτω Ελάτη [21 Μαϊου (Αγ. Κων/νου)]
  • Φωτάδα [Αγ. Γεωργίου]

Δήμος Καστανιάς

  • Αμάραντος [15 Αυγούστου (Παναγιάς)]
  • Αμπελοχώρι [20 Ιουλίου (Προφήτη Ηλία)]
  • Καλομοίρα [15 Αυγούστου (Παναγιάς), 26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής)]
  • Καστανιά [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής), Αγίου Πνεύματος]
  • Ματονέρι [15 Αυγούστου (Παναγιάς), 1 Ιουλίου (Αγίων Αναργύρων), 20 Μαϊου (ανακομιδή λειψάνων Αγ. Νικολάου)]
  • Λοιπές Εκδηλώσεις [ 20 Μαϊου στο Ματονέρι “Αντάμωμα των απανταχού Ματονεριτών”]

Δήμος Κλεινόβου

  • Αηδόνα [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής)]
  • Γλυκομηλιά [15 Αυγούστου (Παναγιάς)]
  • Καλογριανή [6 Δεκεμβρίου (Αγίου Νικολάου), 15 Αυγούστου (Παναγιάς)]
  • Κλεινός [29 Ιουνίου (Αγίων Αποστόλων), Αγίου Πνεύματος]
  • Παλαιοχώρι [14/16 Σεπτεμβρίου (Αγ. Βησσαρίωνος)]
  • Χρυσομηλιά [15 Αυγούστου (Παναγιάς)]

Δήμος Κόζιακα

  • Γενέσι [26 Ιουλίου (Αγ. Παρασκευής), 1 Ιουλίου (Αγίων Αναργύρων)]
  • Γοργογύρι [26 Οκτωβρίου (Αγ. Δημητρίου), 8 Σεπτεμβρίου (Γεννήσεως της Θεοτόκου)]
  • Ξυλοπάροικο [26 Ιουλίου (Αγ. Παρασκευής), 1 Φεβρουαρίου (Αγ. Τρύφωνος), 2 Μαϊου (ημέρα της ανακομοιδής των λειψάνων του Αγ. Αθανασίου), 3η ημέρα Πάσχα (Νικολάου&Ειρήνης)]
  • Πρίνος [20 Ιουλίου (Προφήτη Ηλία), Αγίων Πάντων]
  • Πρόδρομος [29 Αυγούστου (Αγ. Ιωάννη Προδρόμου)]

Δήμος Μ. Καλυβίων

  • Αγία Κυριακή [7 Ιουλίου (Αγίας Κυριακής)]
  • Γλίνος [1 Ιουλίου (Αγίων Αναργύρων), Αγίου Γεωργίου]
  • Μεγάλα Καλύβια [20/21 Μαϊου (Αγ. Κων/νου)]
  • Λοιπές Εκδηλώσεις [-Καθαρά Δευτέρα (Καραγκούνικος γάμος), -Κυριακή των Αποκριών (Καρναβάλι)]

Δήμος Μαλακασίου

  • Κορυδαλλός [Αγίου Γεωργίου, 15 Αυγούστου (Παναγιάς)]
  • Μαλακάσι [15 Αυγούστου (Παναγιάς)]
  • Παναγία [15 Αυγούστου (Παναγιάς), 8 Σεπτεμβρίου (Γέν. της Θεοτόκου)]
  • Πεύκη [9 Μαϊου (Αγ. Χριστοφόρου), 15 Αυγούστου (Παναγιάς), 17 Ιουλίου (Αγίας Μαρίνας)
  • Τρυγόνα [Αναλήψεως]
  • Λοιπές Εκδηλώσεις [-13 Μαϊου (ολοκαύτωμα της Κουτσούφλιανης)

Δήμος Οιχαλίας

  • Γεωργανάδες [Αγίου Γεωργίου]
  • Κλοκοτός [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής)]
  • Κρήνη [1 Ιουλίου (Αγίων Αναργύρων)]
  • Οιχαλία [15 Αυγούστου (Παναγιάς), 2η μέρα του Πάσχα]
  • Πετρωτό [21 Μαϊου (Αγ. Κων/νου & Ελένης), 9 Μαϊου (Αγ. Χριστοφόρου)]

Δήμος Παληοκάστρου

  • Αγρελιά [26 Ιουλίου (Αγ. Παρασκευής)]
  • Αδράνι [21 Μαϊου (Αγ. Κων/νου)]
  • Ζηλευτή [20 Ιουλίου (Προφήτη Ηλία)]
  • Κουμαριά [15 Αυγούστου (Παναγιάς)]
  • Κρηνίτσα [21 Μαϊου (Αγ. Κων/νου)]
  • Λιόπρασο [8 Σεπτεμβρίου (Γέν. της Θεοτόκου)]
  • Παλαιόπυργος [15 Μαϊου (Αγ. Αχιλλείου), 29 Ιουνίου (Αγ. Αποστόλων)]

Δήμος Παραληθαίων

  • Ελληνόκαστρο [15 Αυγούστου (Παναγιάς), Αγ. Γεωργίου]
  • Πλάτανος [14/15 Αυγούστου (Παναγιάς)]
  • Ράξα [2 Μαϊου (Αγίου Αθανασίου)]
  • Ρίζωμα [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής), 15 Αυγούστου (Παναγιάς)]
  • Σπαθάρες [21 Μαϊου (Αγ. Κων/νου)]
  • Λοιπές Εκδηλώσεις [-Γιορτή του Αγρότη (Τελευταία εβδομάδα του Σεπτεμβρίου), -Ντάσκεια (Πρώτη Κυριακή του Νοεμβρίου στον Πλάτανο)]

Δήμος Πελινναίων

  • Νομή [26 Ιουλίου (Αγ. Παρασκευής), 1 Μαϊου (Εορτή του Αγ. Αθανασίου)]
  • Πετρόπορο [1 Μαϊου (Εορτή του Αγ. Αθανασίου), 26 Ιουλίου (Αγ. Παρασκευής)]
  • Σερβωτά [30 Ιουνίου (Αγ. Αποστόλων)]
  • Ταξιάρχες [8 Νοεμβρίου (των Ταξιαρχών)]
  • Φανερωμένη [Παναγίας Φανερωμένης]

Δήμος Πιαλειών

  • Ελευθεροχώρι [21 Μαϊου (Αγ. Κων/νου και Ελένης)]
  • Παραπόταμος [1 Ιουλίου (εορτή Αγ. Αναργύρων οικισμοί Βαλομάνδρι και Λιλή), 27 Αυγούστου (Αγίου Φανουρίου ο οικισμός Βαλομανδρίου)]
  • Πιαλεία [Αγίου Πνεύματος, Αγίου Γεωργίου]
  • Φήκη [20 Μαϊου (εορτή της ανακομιδής των ιερών λειψάνων Αγ. Νικολάου)]
  • Φιλύρα [26 Οκτωβρίου (Αγ. Δημητρίου), 20 Ιουλίου (Προφήτη Ηλία)]
  • Λοιπές Εκδηλώσεις [-“Τα τσιαβαλιάρεια”, κάθε Οκτώβριο στην Πιαλεία στην μνήμη του Στρ. Τσιαβαλιάρη, του πρώτου νεκρού ήρωα του έπους του ’40. –Το “Άναμα της Φωτιάς”, στην Πιαλεία. –Καθαρά Δευτέρα στο Ελευθεροχώρι γίνεται διαγωνισμός πετάγματος χαρταετού.]

Δήμος Πινδαίων

  • Βαθύρεμα [Αγίου Πνεύματος]
  • Βαλκάνο [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής)]
  • Λιβαδοχώρι [Αγίου Πνεύματος]
  • Μεσοχώρα [15 Αυγούστου (της Παναγιάς)]
  • Μοσχόφυτο [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκυής)]
  • Νέα Πεύκη [15 Αγούστου (της Παναγιάς)]
  • Παράμερο [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής)]
  • Πολυνέρι [15 Αυγούστου (της Παναγιάς)]
  • Στουρναραίϊκα [20 Ιουλίου (του Προφήτη Ηλία), 15 Αυγούστου (της Παναγιάς)]

 
Δήμος Τυμφαίων

  • Γερακάρι [20 Ιουλίου (του Προφήτη Ηλία)]
  • Καλλιθέα [2 Μαϊου (ημέρα της ανακομιδής των λειψάνων του Αγίου Αθανασίου)]
  • Κονισκός [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής)]
  • Λογγά [20 Μαϊου, 15 Αυγούστου (της Παναγιάς)]
  • Μαυρέλι [15 Αυγούστου (της Παναγιάς)]
  • Φλαμπουρέσι [15 Αυγούστου (της Παναγιάς)]
  • Φωτεινό [20 Ιουλίου (του Προφήτη Ηλία)]

Δήμος Φαρκαδόνας

• Αχλαδοχώρι [15 Αυγούστου (Παναγιάς), 2η μέρα του Πάσχα]
• Γριζάνο [Αγίου Πνεύματος]
• Διάσελλο [15 Αυγούστου (Παναγιάς)]
• Ζάρκο [8 Μαϊου (Αγίου Ιωάννη Θεολόγου), 21 Μαϊου (Αγ. Κων/νου&Ελένης)]
• Κεραμίδι [10 Φεβρουαρίου (Αγίου Χαραλάμπους)]
• Παναγίτσα [Ζωοδόχου Πήγης]
• Πηνειάδα [15 Αυγούστου (Παναγιάς)]
• Φαρκαδώνα [20 Μαϊου (Αγ. Νικολάου)]
• Λοιπές Εκδηλώσεις [-Καθαρά Δευτέρα (Καρναβαλικές εκδηλώσεις Φαρκαδώνας)]

Δήμος Φαλωρείας

  • Διαλεκτό [15 Αυγούστου (της Παναγιάς)]
  • Διπόταμος [Αγίου Χριστοφόρου]
  • Κεφαλόβρυσο [Αγίου Γεωργίου, 20 Ιανουαρίου (Αγίου Ευθυμίου)]
  • Μεγ. Κεφαλόβρυσο [21 Μαϊου (Αγ. Κων/νου)]
  • Μεγάρχη [Αναλήψεως]

 

Δήμος Χασίων

  • Αγιόφυλλο [2 Μαϊου (Ημέρα ανακομιδής των λειψάνων του Αγίου Αθανασίου)]
  • Αγναντιά [Αγίου Γεωργίου]
  • Ασπροκκλησιά [8 Μαϊου (Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου), Αγίου Πνεύματος]
  • Αχλαδέα [8 Σεπτεμβρίου (Γενέθ. της Θεοτόκου)]
  • Γάβρος [15 Αυγούστου (της Παναγιάς)]
  • Κακοπλεύρι [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής), 27 Ιουλίου (Αγίου Παντελεήμονα)]
  • Οξύνεια [Αγίου Γεωργίου]
  • Σκεπάρι [Αγίας Τριάδας]
  • Λοιπές Εκδηλώσεις [-Αντάμωμα Χασιωτών την πτρώτη κυριακή μετά της Αναλήψεως στην θέση Άγιος Θεοδόσιος Γάβρου]

Διευρυμένη Κοινότητα Ασπροποτάμου

  • Αγία Παρασκευή [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής)]
  • Ανθούσα [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής)]
  • Καλλιρρόη [15 Αυγούστου (της Παναγιάς)]
  • Κατάφυτο [15 Αυγούστου (της Παναγιάς)]
  • Κρανέα [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής)]
  • Πολυθέα [8 Σεπτεμβρίου (Γενέθλια της Θεοτόκου)]
  • Στεφάνι [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής)]
  • Χαλίκι [26 Ιουλίου(Αγίας Παρασκευής)]

Κοινότητα Μυροφύλλου

  • Μυρόφυλλο [15 Αυγούστου (της Παναγιάς)]

Κοινότητα Νεράϊδας

    • Αετός [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής)]
    • Αρματολικό [15 Αυγούστου (της Παναγιάς), Το Πάσχα, 18 Ιανουαρίου (Αγίου Αθανασίου)]
    • Κορυφή [Κοίμηση της Θεοτόκου]
    • Λαφίνα [6 Αυγούστου (Μεταμόρφωση του Σωτήρος)]
    • Νεράϊδα [26/27 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής)]
    • Παχτούρι [15 Αυγούστου (της Παναγιάς)]
ΤΡΙΚΑΛΑ

Η ανθρώπινη παρουσία στο Νομό Τρικάλων χρονολογείται από τη Μέση Παλαιολιθική εποχή (100.000- 35.000 π. Χ), σύμφωνα με τα ευρήματα που έχουν εντοπιστεί στο σπήλαιο της θεόπετρας. Έχουν επίσης ανακαλυφθεί οικισμοί της αρχαιότερης εποχής (6500- 5800 π. Χ) στο Μεγάλο Κεφαλόβρυσο, Μυκηναϊκοί τάφοι (1600-1100 π. Χ) στον Εξάλοφο και στην Αγριελιά, καθώς και οι τάφοι της πρωτογεωμετρικής εποχής (1190-900 π. Χ) στον Πρίνο. Το 353 π. Χ ο Φίλιππος Β’ κατέλαβε την αρχαία Τρίκκη, τα σημερινά Τρίκαλα, ενώ το 168 π. Χ η πόλη κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους. Στα 1309- 1311 οι Καταλανοί λεηλατούν την περιοχή, που βρίσκεται υπό τη διοίκηση των Βυζαντινών ευγενών Στέφα και Μιχαήλ Γαβριηλοπούλου. Ακολουθούν επιδρομές Αλβανών και εμφύλιες διαμάχες, μέχρι το 1395 όπου την περιοχή καταλαμβάνουν οι Οθωμανοί. Τα Τρίκαλα ενσωματώνονται στο ελληνικό κράτος το 1881. στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η ορεινή περιοχή των Τρικάλων αποτελεί σημαντικό κέντρο της αντίστασης κατά της γερμανοϊταλικής κατοχής.

Η σημερινή πόλη των Τρικάλων βρίσκεται στη θέση της αρχαίας Τρίκκης, που είναι γνωστή από τα ομηρικά χρόνια. Τρίκκη λεγόταν μία από τις κόρες του Πηνειού, η προσωποποίηση της υγείας, της ομορφιάς και της νεότητας. Ορισμένοι αποδίδουν την ονομασία και της νύμφης και της πόλης στον επιθετικό προσδιορισμό “Τρίκαλλη” (=τρεις φορές καλή – υπέροχη), που τον έδιναν στην Άρτεμη, θεότητα της περιοχής. Έτσι καθιερώθηκε η γραφή “Τρίκαλα” με ένα κάπα. Οι θρύλοι λένε ότι στην Τρίκκη γεννήθηκε ο Ασκληπιός, ο θεός της ιατρικής.

Στους ιστορικούς χρόνους η Τρίκκη ήταν η πρωτεύουσα της Εστιαιώτιδας περιοχής (πρώην Δώριδας) και γνώρισε ακμή. Το όνομα Τρίκαλα αναφέρεται για πρώτη φορά από τη Βυζαντινή συγγραφέα Άννα Κομνηνή στην Αλεξιάδα. Το Μεσαίωνα Γότθοι, Σλάβοι και Βούλγαροι λεηλάτησαν την πόλη. Το 1081 μ.Χ. καταστρλαφηκε από τους Νορμανδούς τουΒοημούνδου. Όταν οι Φράγκοι κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη (1204), τα Τρίκαλα ακι γενικά όλη η Θεσσαλία αποτέλεσαν το Δεσποτάτο της Ηπείρου, με ηγεμόνα τον Μιχαήλ Α’ Κομνηνό. Το 14ο αι. μ.Χ. τα κατέλαβαν οι Σέρβοι και έγιναν έδρα του Σέρβου “Καίσαρα” Πρελιούμπα και του Συμεών Ουρός, αδερφού του Στέφανου Δουσάν. Την εποχή της σέρβικης κατοχής χτίστηκαν και τα μοναστήρια των Μετεώρων. Η τουρκοκρατία άρχισε στα Τρίκαλα από το τέλος του 14ου αι. Στα χρόνια της τουρκοκρατίας ιδρύθηκαν στην πόλη πολλές ελληνικές σχολές. Σε μία από αυτέςσπούδασε ο περίφυμος Διονύσιος ο “Σκυλόσοφος”. Τα Τρίκαλα πήραν ενεργό μέρος στην επανάσταση του Ορλώφ (1770) και πάθανε μεγάλες καταστροφές από τους Τουρκαλβανούς. Αργότερα (1786) πέρασαν στην κυριαρχία του Αλί πασά των Ιωαννίνων και έγιναν κέντρο εθνικής αντίστασης κατά του τυρράνου αλλά και κατά των Τούρκων γενικότερα. Οι κάτοικοι της περιοχής πολέμησαν ηρωικά ως το τέλος της τουρκοκρατίας, με επικεφαλής τον εθνομάρτυρα Θύμιο Βλαχάρα, το Γάτσο, τους Στουρναραίους, τους Χατζηπέτρους. Περίφημος υπήρξε ο γενναίος αρχιεπίσκοπος Λαρίσης και Τρίκκης Διονύσιος, που οργάνωσε επανάσταση (1600) με το σύνθημα “Τρίκκη Βυζάντιον ανακτήσει”.
Η απελευθέρωση της πόλης έγινε στις 23 Αυγούστου 1881, ενώ στις 13 Απριλίου 1897, ύστερα από τον ελληνοτουρκικό πόλεμο, τα Τρίκαλα περιήλθαν και πάλι στην κατοχή των Τούρκων, για να ελευθερωθούν οριστικά στις 6 Μαϊου 1898.
Το βράδυ 4 προς 5 Ιουνίου 1907 τα Τρίκαλα επλήγησαν από μεγάλη πλημμύρα, η οποία είχε πολλά θύματα. Στις 19 Απριλίου 1941 κατελήφθησαν από τον γερμανικό στρατό, για να ελευθερωθούν και πάλι στις 18 Οκτωβρίου 1844. Από τον Ιούλιο του 1841 έως τις 13 Οκτωβρίου 1943 ήταν υπό ιταλική κατοχή.

ΤΡΙΚΑΛΙΝΟΣ ΚΑΜΠΟΣ
ΠΗΝΕΙΟΣ

Ο Τρικαλινός κάμπος καταλαμβάνει το 17% της συνολικής έκτασης του νομού και αποτελεί συνέχεια του θεσσαλικού και απλώνεται στα νοτιοανατολικά του νομού. Η ζωή εδώ συνεχίζεται αδιάλειπτα από τους αρχαιότατους χρόνους μέχρι σήμερα. Η αρχαιολογική σκαπάνη έχει φέρει σο φως αξιόλογα ευρήματα. Εμφανή είναι ακόμα και σήμερα πολλά μνημεία παρελθόντων χρόνων.
Σημαντική πρόοδο παρουσιάζουν τα κεφαλοχώρια, Μεγαλοχώρι, Ταξιάρχες, Νεοχώρι, Φαρκαδόνα, Ζάρκο, Γριζάνο.
Ο κάμπος αποτελεί την κύρια πηγή παραγωγής των ονομαστών Τρικαλινών προϊόντων, όπως το καρπούζι, η ντομάτα και τα λαχανικά, το τεύτλο, το βαμβάκι, ο αραβόσιτος.
Στα καταπράσινα λιβάδια του, εκτρέφονται και χιλιάδες ζώα που παράγουν, το αγνό γάλα, το εκλεκτό τυρί, το νόστιμο κρέας.

ΠΥΛΗ

Στη θέση του συνοικισμού Πόρτα-Παναγιά βρισκόταν η βυζαντινή πόλη Μεγαλαι Πύλαι ή Μεγάλη Πόρτα, η οποία στην Τουρκοκρατία οναμαζόταν Πόρτα-Παζάρ. Ο άγγλος περιήγητής W.M. Leake (Ληκ), που πέρασε από εκεί το 1810, την αναφέρει ως Απάνω Πόρτα ή Πόρτα-Παναγιά, σε αντίθεση με τον καινούριο οικισμό της Πόρτας, ο οποίος είχε ήδη αναπτυχθεί στη δεξιά όχθη του Πορταϊκού και που τον αναφέρει ως Κάτω Πόρτα ή Πόρτα-Νικόλα. Και τα δύο ονόματα (Πύλη και Πόρτα) έχουν σχέση με την γεωγραφική θέση της κωμόπολης. Στον συνοικισμό Πόρτα-Παναγιά γεννήθηκε ο μητροπολίτης Λαρίσης Βησσαρίων Β’ (1490-1540), ο οποίος νακηρύχθηκε άγιος και πολιούχος των Τρικάλων, της Καλαμπάκας και της Πύλης.

ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ – ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

  • Άγιος Βησσαρίωνος [Αγίου Πνεύματος]
  • Άγιος Προκόπιος [8 Ιουλίου (Άγιος Προκόπιος)]
  • Κοτρώνι [21 Μαϊου (Αγ. Κων/νου), 26 Ιουλίου (Αγ. Παρασκευής)]
  • Παλαιοκαρυά [26 Ιουλίου (Αγίας Παρασκευής), 20 Ιουλίου (Προφήτη Ηλία)]
  • Πετροχώρι [8 Σεπτεμβρίου]
  • Πύλη [15 Σεπτεμβρίου (Αγίου Βησσαρίωνα), 23 Αυγούστου (9ήμερα Παναγιάς)]
  • Ροπωτό [8 Μαϊου (Αγίου Ιωάννη), 15 Αυγούστου (Παναγιάς)]
ΦΑΡΚΟΔΟΝΑ

Στο Ν.Α. άκρο του Ν. Τρικάλων, βρίσκεται η Φαρκαδόνα, με πλήθυσμό 7.194 κατοίκους με τα δημοτικά διαμερίσματα Διάσελο, Αχλαδοχώρι, Γριζάνο, Παναγίτσα, Κεραμίδι, Ζάρκο, Πηνειάδα. Συνολικά ο Δήμος Φαρκαδόνας (απογραφή 2001).
Είναι χτισμένη στα ριζά του βουνού Ακαμάτης (452μ. υψομ.) απέχει από τα Τρίκαλα 26 χλμ. και σχεδόν στο κέντρο της Θεσσαλικής πεδιάδας. Έχει θαυμάσια ρυμοτομία, ενώ ολόκληρη η περιοχή έχει αρκετά ιστορικά μνημεία να επιδείξει στους επισκέπτες της, δεδομένου ότι η γύρω περιοχή θυμίζει κάτι από την παμπάλαια ζωή της Θεσσαλίας, τη χώρα του Δευκαλίωνα και των Πελασγών (όπως οι πόλεις Φαϋτός, Πελίνναιον, Άτραξ κ.α.).
Για τη θέση της Φαρκαδόνας κάνει λόγο αρχικά ο αρχαίος συγγραφέας και γεωγράφος Στράβωνας που αναφέρει ότι οι τρείς πόλεις της Εστιαιώτιδας Τρίκκη, Πέλλινα και Φαρκαδόνα βρίσκονταν παρατεταγμένες κατά μήκος της αρριστερής όχθης του Πηνειού ποταμού. Ορισμένοι συγγραφείς ιστορικοί στους χάρτες τους την τοποθετούν μεταξύ των αρχαιοτέρων Εστιαιωτικών πόλεων, μαζί με την Οιχαλία, τη Φαιστό κ.α., χωρίς όμως τούτο να μπορεί να εξακριβωθεί. Μνημεία που σώζονται είναι τα ερείπια του κάστρου της Φαρκαδόνας, όστρακα, καθως επίσης και αρχαία νομίσματα, δεδομένου ότι η Φαρκαδόνα είχε δικό της νόμισμα επί Φιλίππου Β’ (τα οποία βρίσκονται στο μουσείο Βόλου).
Η Φαρκαδόνα είχε μεγάλη συμμετοχή στους απελευθερωτικούς αγώνες και ειδικά τελευταία (1943) – όπως αναγράφεται στο μνημείο πεσόντων – στην είσοδο της πόλης στη θέση Βρυκολακια, έγινε η σφαγή ντόπιων Φαρκαδονίων σε αντίποινα από τους Γερμανούς.

Έκθεση βιολογικών και παραδοσιακών προϊόντων οικοαγροκτήματος “Φάρκο” που βρίσκεται στην είσοδο της πόλης επί της Ε.Ο. Τρικάλων – Τρικάλων, όπως κρασί και τσίπουρο βιολογ. Καλλιέργειας, δημητριακά, γλυκά κ.α.
Εκδηλώσεις που γίνονται κάθε χρόνο και συγκεντρώνουν πλήθος επισκεπτών είναι την περίοδο της Αποκριάς με παρέλαση αρμάτων και οι καλοκαιρινές πολιτιστικές εκδηλώσεις.

ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ – ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

  • Αχλαδοχώρι [15 Αυγούστου (Παναγιάς), 2η μέρα του Πάσχα]
  • Γριζάνο [Αγίου Πνεύματος]
  • Διάσελλο [15 Αυγούστου (Παναγιάς)]
  • Ζάρκο [8 Μαϊου (Αγίου Ιωάννη Θεολόγου), 21 Μαϊου (Αγ. Κων/νου&Ελένης)]
  • Κεραμίδι [10 Φεβρουαρίου (Αγίου Χαραλάμπους)]
  • Παναγίτσα [Ζωοδόχου Πήγης]
  • Πηνειάδα [15 Αυγούστου (Παναγιάς)]
  • Φαρκαδώνα [20 Μαϊου (Αγ. Νικολάου)]
  • Λοιπές Εκδηλώσεις [-Καθαρά Δευτέρα (Καρναβαλικές εκδηλώσεις Φαρκαδώνας)]
  
ΜΟΥΣΕΙΑ
  • ΜΟΥΣΕΙΟ ΔΗΜ. & ΛΕΓΚΩΣ ΚΑΤΣΙΚΟΓΙΑΝΝΗ: 24310 74435
  • ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΥΡΡΑΣ
  • ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ: 24310 70759
ΔΗΜΟΙ 
  • ΔΗΜΟΣ ΤΡΙΚΑΛΩΝ
  • ΔΗΜΟΣ ΦΑΡΚΑΔΟΝΑΣ
  • ΔΗΜΟΣ ΟΙΧΑΛΙΑΣ
  • ΔΗΜΟΣ ΠΥΛΗΣ
  • ΔΗΜΟΣ ΓΟΜΦΩΝ
  • ΔΗΜΟΣ ΧΑΣΙΩΝ
  • ΔΗΜΟΣ ΦΑΛΩΡΙΑΣ
  • ΔΗΜΟΣ ΠΙΑΛΕΙΩΝ
  • ΔΗΜΟΣ ΠΑΡΑΛΗΘΕΩΝ
  • ΔΗΜΟΣ ΠΑΛΗΟΚΑΣΤΡΟΥ
  • ΔΗΜΟΣ ΠΕΛΙΝΝΑΙΩΝ
  • ΔΗΜΟΣ ΜΕΓΑΛΩΝ ΚΑΛΥΒΙΩΝ
  • ΔΗΜΟΣ ΕΣΤΙΑΙΩΤΙΔΑΣ
  • ΔΗΜΟΣ ΚΑΛΛΙΔΕΝΔΡΟΥ
  • ΔΗΜΟΣ ΚΟΖΙΑΚΑ
  • ΔΗΜΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ
  • ΔΗΜΟΣ ΚΛΕΙΝΟΒΟΥ
  • ΔΗΜΟΣ ΠΙΝΔΑΙΩΝ
  • ΔΗΜΟΣ ΑΙΘΗΚΩΝ
  • ΔΗΜΟΣ ΤΥΜΦΑΙΩΝ
  • ΔΗΜΟΣ ΜΑΛΑΚΑΣΙΟΥ
  • ΔΗΜΟΣ ΚΑΣΤΑΝΙΑΣ
  • ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΝΕΡΑΙΔΑΣ
  • ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΑΣΠΡΟΠΟΤΑΜΟΥ
  • ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΜΥΡΟΦΥΛΛΟΥ
ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ
ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ
  • ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ
  • ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΑΓΙΑΔΩΝ
  • ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΛΑΓΚΑΔΙΑΣ (ΚΟΡΜΠΟΒΟΥ)
  • ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΒΥΤΟΥΜΑ
  • ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΓΚΟΥΡΑΣ
  • ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΠΥΛΩΝ
  • ΣΩΤΗΡΟΣ ΔΟΥΣΙΚΟΥ Η ΑΓΙΟΥ ΒΗΣΣΑΡΙΩΝΟΣ
  • ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΟΡΦΑΝΟΥ ΟΙΧΑΛΙΑΣ (ΝΕΟΧΩΡΙΟΥ)
  • ΑΓ. ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΖΑΡΚΟΥ
  • ΑΓΙΟΥ ΠΡΟΚΟΠΙΟΥ
  • ΖΩΟΔΟΧΟΥ ΠΗΓΗΣ (1741) ΣΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΤΣΑ
  • ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΣΤΟ ΓΡΙΖΑΝΟ (1710)
  • ΙΩΑΝΝΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΖΑΡΚΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΩΡΑΙΑ ΤΟΞΟΤΗ ΕΙΣΟΔΟ (ΠΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΩΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΟΝΗ)
  • ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΑ ΔΟΛΙΑΝΑ
ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ – ΜΕΤΕΩΡΑ
  • ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΤΟΥ ΑΝΑΠΑΥΣΑ
  • ΡΟΥΣΑΝΟΥ Η ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ
  • ΒΑΡΛΑΑΜ Η ΑΓΙΩΝ ΠΑΝΤΩΝ
  • ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ
  • ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΑΣ
  • ΑΓΙΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ
  • ΑΡΧΑΙΑ ΠΕΛΛΙΝΑ
  • ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΤΡΙΚΑΛΩΝ
  • ΓΟΜΦΟΙ
  • ΠΛΑΤΙΑ ΜΑΓΟΥΛΑ ΖΑΡΚΟΥ
ΚΑΣΤΡΑ
  • ΦΡΟΥΡΙΟ 24310 76613
  • ΚΟΥΡΣΟΥΜ ΤΖΑΜΙ 24310 76613
ΜΟΥΣΕΙΑ
  • ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΡΙΚΑΛΩΝ 24320 22278
  • Ι.Μ. ΑΓ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ & ΜΕΤΕΩΡΩΝ 24320 22279
ΜΝΗΜΕΙΑ
  • ΒΛΑΧΟΣΤΡΑΤΕΣ
  • ΠΕΤΡΙΝΑ ΓΕΦΥΡΙΑ