Σκόπελος Πολιτισμός

Arabic  Chinese  Japanese  Russian   Swedish  Italian  Spanish  German  French  English  Greek
jquery slider plugin
Πλοία στη Σκόπελο πραγματικού χρόνου
Αστυνομία Σκοπέλου
Τουριστικές Πληροφορίες για τη Σκόπελο
Εξυπηρέτηση Πολιτών στη Σκόπελο
Ραδιοφωνικοί Σταθμοί Σκοπέλου
Πληροφορίες για Ασφαλείς Διακοπές
Νομισματικές Σχέσεις
Τηλέφωνα Πρώτης Ανάγκης
Ιστορία και Πολιτισμός της Σκοπέλου

ΣΚΟΠΕΛΟΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ   ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

     Σύμφωνα με την μυθολογία ο πρώτος οικιστής της Σκοπέλου ήταν ο Πεπάρηθος, από τον οποίο το νησί πήρε την αρχαία ονομασία του. Από άλλες πηγές πληροφορούμαστε ότι κατοικήθηκε γύρω στον 15ο αιώνα π. Χ. από Κρήτες αποίκους, οι οποίοι έφτασαν στο νησί από την Κνωσό, με αρχηγό τον αδελφό του Πεπάρηθου, τον Στάφυλο, γιο του θεού Διονύσου και της Αριάδνης. Οι Κρήτες εισήγαγαν στο νησί την καλλιέργεια του αμπελιού και της ελιάς.

    Ο Στάφυλος ηρωοποιήθηκε κι έτσι αναφέρεται μεταξύ των πενήντα Αργοναυτών που ταξίδεψαν με τον Ιάσονα στην Κολχίδα για να πάρουν το Χρυσόμαλλο Δέρας.     Η σημερινή ονομασία της Σκοπέλου αναφέρεται για πρώτη φορά από τον Πτολεμαίο και τον Ιεροκλή τον 2ο αιώνα μ.Χ. και ενδεχομένως προέρχεται από το βραχώδες των βορείων ακτών της, που ήταν «σκόπελος», εμπόδιο δηλαδή, για τους επίδοξους εισβολείς.

    Στους Αρχαϊκούς χρόνους οι Χαλκιδείς αποικίζουν με τη σειρά τους την Πεπάρηθο, η οποία φτάνει σε μεγάλη ακμή στο τέλος του 6ου και στις αρχές του 5ου αιώνα π Χ., κόβοντας μία σειρά αργυρών νομισμάτων και διατηρώντας εμπορικές επαφές με πολλές άλλες πόλεις του Αιγαίου. Μετά το 480 το νησί χάνει την αυτοτέλειά του και υπάγεται στην Α’ Αθηναϊκή συμμαχία.

    Το 427 ένας ισχυρός σεισμός που συνοδεύεται από φοβερό παλιρροϊκό κύμα γκρεμίζει πολλά δημόσια κτίρια, όπως αναφέρει ο Θουκυδίδης.     Στις αρχές του 4ου αιώνα η Πεπάρηθος γίνεται και πάλι ανεξάρτητη, και ξανακόβει δικά της νομίσματα, τα οποία έφεραν στην μία πλευρά κεφαλή Διονύσου και στην άλλη σταφύλι, έμβλημα του νησιού ήδη από τους Αρχαϊκούς χρόνους. Στα μέσα του αιώνα γνωρίζουμε ότι μαζί με τα υπόλοιπα νησιά των Σποράδων είχε γίνει ναυτική βάση των Αθηναίων, ενώ είχε εμπορικές συναλλαγές με πόλεις του Ευξείνου Πόντου, όπου εξήγε τον φημισμένο ``πεπαρήθιο`` οίνο. Ακριβώς τη φήμη του νησιού για το κρασί του μαρτυρούν αφενός η συχνή απεικόνιση σε νομίσματα του Διόνυσου, του σταφυλιού και αμφορέα κρασιού κι αφετέρου τα κεραμικά εργαστήρια παραγωγής κυρίως αμφορέων που έχουν εντοπιστεί στο νησί.

    Από μαρτυρίες επιγραφών γνωρίζουμε ότι στην Πεπάρηθο υπήρχε θέατρο, όπου παίζονταν τραγωδίες, καθώς και ναός της Δήμητρας, όπου γίνονταν μυστηριακές τελετές. Η πολιούχος ωστόσο θεότητα του νησιού φαίνεται πως ήταν η Αθηνά, αλλά υπήρχε και λατρεία του Διονύσου. Στη θέση του Κανάκη η Λάκα έχουν βρεθεί τα άνδηρα των ναών της Αθηνάς και του Διονύσου.

    Μετά την μάχη της Χαιρώνειας το 338 π. Χ. το νησί πέρασε στα χέρια των Μακεδόνων μέχρι το 146 π. Χ. που οι Ρωμαίοι κατέκτησαν την Ελλάδα. Στο νησί τότε υπήρχαν τρεις πόλεις: ο Πάνορμος, η Σελινούς και η Πεπάρηθος.     Στους χρόνους των διαδόχων του Μ. Αλεξάνδρου το νησί δεν αναφέρεται στις αρχαίες πηγές και μόνο το 209 π Χ. εμφανίζεται να γίνεται πεδίο συγκρούσεων, κατά τον πόλεμο μεταξύ του Μακεδόνα βασιλιά Φιλίππου του 5ου και του βασιλιά της Περγάμου Αττάλου Α’, ο οποίος και την καταλαμβάνει το 209, αλλά στη συνέχεια ο Φίλιππος στέλνει ισχυρή δύναμη και την ανακαταλαμβάνει. Το 199 π Χ ο ίδιος καταστρέφει το νησί, επειδή δεν επιθυμεί να γίνει πολεμική βάση των Ρωμαίων. Η καταστροφή αυτή ωστόσο δεν φαίνεται να επηρέασε σημαντικά τη ζωή στο νησί, αφού δύο χρόνια μετά το 197 π Χ. αναφέρεται σε ψήφισμα ότι οι Πεπαρήθιοι είχαν καθιερώσει το δημοκρατικό πολίτευμα και έχτιζαν ναούς. Το 82 π Χ. ο βασιλιάς του Πόντου Μιθριδάτης κατέλαβε τη Σκόπελο και τη Σκιάθο και διατήρησε την κυριαρχία της περιοχής μέχρι το 76, όταν ο Ρωμαίος Βρότιος Σούρας τις απελευθέρωσε. Το 42 π Χ. ο Αντώνιος δώρισε την Πεπάρηθο στους Αθηναίους, που συνέχισαν να την κατέχουν μέχρι την εποχή του αυτοκράτορα Αδριανού (117-138 μ Χ.). Τον 2ο αιώνα μ Χ. το νησί απολάμβανε αυτοδυναμία, αλλά πλήρωνε βαρείς φόρους. Το 193 όμως ο αυτοκράτορας Σεβήρος επέβαλε και πάλι τη ρωμαϊκή εξουσία. Στους χρόνους αυτούς αναφέρεται και για πρώτη φορά η ονομασία Σκόπελος, που έκτοτε καθιερώνεται.

    Τον 4ο αιώνα μ.Χ. κυριαρχεί στο νησί η μορφή του επισκόπου Ρηγίνου, που συνέτεινε στη διάδοση του χριστιανισμού στις Β. Σποράδες. Το 363 κατά τους διωγμούς του Ιουλιανού ο Ρηγίνος θανατώνεται και αργότερα η εκκλησία τον ανακηρύσσει άγιο.     Κατά την Βυζαντινή περίοδο το νησί πέρασε μια περίοδο παρακμής και χρησιμοποιούνταν ως τόπος εξορίας. Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους, το νησί ανήκε στο Δουκάτο της Νάξου.     Αργότερα, στα χρόνια του Αυτοκράτορα Μιχαήλ H' Παλαιολόγου, περιήλθε στην οικογένεια Γκύζι ( το 1207) Το 1277 επανήλθε στη Βυζαντινή κυριαρχία, όπου παρέμεινε ακατοίκητο για μεγάλο διάστημα και από το 1730 αναφέρεται και πάλι επισκοπική έδρα σ’αυτό.     Το 1538 μ.Χ. ο Αλγερινός πειρατής Μπαρμπαρόσα επιτέθηκε στο νησί και έσφαξε τους κατοίκους. Γύρω στα 1600 μ.Χ. όσοι σώθηκαν και είχαν καταφύγει στην Εύβοια και στη Θεσσαλία γύρισαν πίσω στο νησί. Τότε ξεκίνησε η Τουρκική κατοχή, άλλα ήταν χαλαρή. Η Σκόπελος, όπως και κάποια άλλα νησιά του Αιγαίου, ήταν αυτοδιοικούμενη και απλά οι κάτοικοι υποχρεώνονταν να πληρώνουν φόρους και να παραχωρούν 30 ναύτες που υπηρετούσαν ένα χρόνο στο Τουρκικό ναυτικό. Κανένας υπήκοος Τουρκικής καταγωγής δεν εγκαταστάθηκε ποτέ στο νησί.

    Απο το 1750 μ.Χ. οι πρώτοι κλέφτες και αρματολοί άρχισαν να έρχονται στο νησί από τον Όλυμπο, την Χαλκιδική και τη Θεσσαλία, ξεσηκώνοντας το λαό. Όμως, από το 1810 μ.Χ. υπήρχαν διαμάχες μεταξύ των ντόπιων και των αρματολών της ηπειρωτικής Ελλάδας. Κατά την διάρκεια της Επανάστασης του 1821 οι καπετάνιοι της Σκοπέλου βοήθησαν τους αδερφούς τους όποτε χρειάστηκε η βοήθεια τους. Όταν η επανάσταση απέτυχε στην Θεσσαλία και τη Μακεδονία, 70.000 ψυχές, άντρες, γυναίκες, παιδιά, εγκαταστάθηκαν πάλι στο νησί καταβεβλημένοι από τις επιδημίες και τη φτώχια. Τελικά η Σκόπελος έγινε τμήμα του Ελληνικού Κράτους το 1830. Η φτώχια ήταν η αιτία που τον 19ο αι. αρκετοί κάτοικοι μετανάστευσαν στο εξωτερικό για αναζήτηση καλύτερης τύχης. Όμως, η τάξη που αποτέλεσε την κινητήρια δύναμη στη βελτίωση του βιοτικού και πολιτιστικού επιπέδου του νησιού ήταν αυτή των ναυτικών, που με τα καράβια τους όργωναν τις θάλασσες της Μεσογείου, του Ευξείνου, αλλά και τους μεγάλους ωκεανούς. Αποτέλεσμα ήταν να συσσωρευτεί αρκετός πλούτος στο νησί και κυρίως όμως στην τάξη των καραβοκυραίων.

Συντάκτης: Φωτεινή Αναστασοπούλου

ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ

1η ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ή "ΠΡΩΤΟΤΡΥΪΤΙΑ"

Η 1η Σεπτεμβρίου, στη Σκόπελο, εθεωρείτο ως η πρώτη ημέρα του έτους. Άλλωστε είναι η εκκλησιαστική «πρωτοχρονιά». Επίσης ονομαζόταν και «Πρωτοτρυϊτιά» ή " Πρωτοτρυγιτιά" επειδή εκείνη την ημέρα άρχιζε ο τρύγος. Η νοικοκυρά είτε αφήνει από το προηγούμενο βράδυ έξω από το σπίτι ένα ποτήρι με νερό είτε πάει πρωί στη βρύση και γεμίζει μια κανάτα. Επιστρέφοντας, πριν μπει στο σπίτι θα αναφωνήσει " Καλημέρα σπίτι" μπαίνει μέσα με το δεξί πόδι αφού πρώτα έχει τοποθετήσει στο κατώφλι του σπιτιού ένα ρόδι το οποίο και θα πατήσει. Στη συνέχεια ραντίζει με το νερό στις τέσσερις γωνίες του σπιτιού λέγοντας " Όπως τρέχει το νεράκι έτσι να τρέχει και το καλό στο σπίτι μας" Μετά, έριχναν μια πέτρα για να είναι γεροί αυτοί που κατοικούν το σπίτι σαν την πέτρα. Μπορεί επίσης αντί για νερό να χρησιμοποιηθεί αγιασμός ο οποίος φυλάγεται όλο το χρόνο για τη στιγμή αυτή. Το " αμποδιακό" ( έτσι λέγεται το έθιμο αυτό) στην περίπτωση αυτή μπορεί να γίνεται και με εικόνα χωρίς τη χρήση ροδιού . Πρόκειται μάλλον για εκχριστιανισμό του εθίμου.

ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΑ ΕΘΙΜΑ

ΜΠΡΑΜΔΕΣ
Οι "Μπράμδες" είναι παραδοσιακή αποκριάτικη μεταμφίεση της Σκοπέλου. Φορούν καλά μαντήλια και τοπικές ενδυμασίες (φουστανέλες, βράκες, τουαλέτες της εποχής) καθώς και πολλά τσαπράζια ασημένια. Γυρίζουν από γειτονιά σε γειτονιά και τραγουδούν το επικό τραγούδι της "Βλάχας". -Άντε να πάμε Βλάχα στον πέρα καφενέ Να σε τρατάρω Βλάχα σουμάδα κι αργιλέ -Δε θέλω τη σουμάδα ούτε τον αργιλέ Μον θέλω ένα λουκούμι κι ένα γλυκό καφέ... Οι «Μπράμδες» μαζεύονται την Κυριακή της Τυρινής στις πλατείες της Παναγίας Παπαμελετίου, στο Γυφτόρεμα, στο Μύλο, στον Αι - Γιάννη και στο Χριστό τραγουδούν και χορεύουν ενώ οι νοικοκύρηδες τους κερνούν ρυζόγαλο γαλακτομπούρεκο και άφθονο κρασί .

ΤΡΑΤΑ
Επίσης την Κυριακή της Τυρινής τελείται και το έθιμο της "τράτας" κατά το οποίο μασκαράδες μουντζούρηδες σκαρώνουν με καλάμια ένα καΐκι -την τράτα- και περνάνε από γειτονιά σε γειτονιά λέγοντας ευτράπελα (πιρπάσκα) τραγούδια αυτοσχεδιάζοντας και πειράζοντας τους παρευρισκόμενους. Το μπουλούκι που ακολουθεί την τράτα με τους "τραταραίους" αποτελείται από μασκαράδες που τραγουδούν, πίνουν και κερνιόνται ρυζόγαλο από τις νοικοκυρές ενώ κατά το σούρουπο η πορεία αυτή καταλήγει στην παραλία όπου και θα "φουντάρουν" στη θάλασσα την τράτα τους. Το γλέντι και οι χοροί συνεχίζονται στα σπίτια μέχρι τις πρωινές ώρες. Πρόκειται για έθιμο που μάλλον αναπαριστά τους κουρσάρους που παλιότερα λυμαίνονταν τα αιγαιοπελαγίτικα νησιά και αποτελούσαν τον φόβο και τον τρόμο των κατοίκων. Την Δευτέρα η οποία λέγεται "Καθαρή Δευτέρα" στη Σκόπελο συνηθίζουν να σχηματίζουν με λουλάκι στο μέτωπό τους έναν σταυρό και στο αυτί τους κρεμούν ένα κλωνί ζουμπούλια μυρωδάτα.

ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΚΑΙ ΘΡΥΛΟΙ

ΔΡΑΚΟΝΤΟΣΧΙΣΜΑ
Σύμφωνα με την παράδοση ο Άγιος Ρηγίνος, ο προστάτης του νησιού, κυνήγησε και σκότωσε τον Δράκο (ο οποίος εξολόθρευε τους ανθρώπους που έρχονταν στο νησί) στην περιοχή ανάμεσα στον Στάφυλο και στον Αγνώντα. Το μέρος όπου το βουνό χωρίστηκε και το έδαφος υποχώρησε με αποτέλεσμα ο Δράκος να πέσει στον γκρεμό και να σκοτωθεί, ονομάζεται Δρακοντόσχισμα.

Η ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΕΤΡΑ
Στο βόρειο μέρος της Σκοπέλου, στη θέση Καλόγερος, υπάρχει μια μεγάλη όρθια πέτρα μέσα στη θάλασσα, που τη λένε Καλογεροπετρα, επειδή μοιάζει και στο χρώμα αλλά και στο σχήμα με καλόγερο. Εδώ υπήρχαν άλλοτε μετόχια της μονής Προδρόμου και ζούσαν σ' αυτά καλόγεροι. Η παράδοση λέ ει ότι κάποτε ένας απ' αυτούς γλίστρησε από το γκρεμό και έπεσε στη θάλασσα κι από τότε βγήκε στο μέρος αυτό η πέτρα.

Ο ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΣΤΟ ΠΑΛΟΥΚΙ
Ένας θησαυρός λένε ότι υπάρχει στο Παλούκι, το βουνό που υψώνεται απέναντι από την πόλη. Κάποιος ονειρεύτηκε να πάει να βρει το θησαυρό, αλλά να μην το πει σε κανένα. Αυτός, επειδή φοβήθηκε, πήρε μαζί του κάποιον άλλον. Στο μέρος, όμως, που τού είπε το όνειρο έσκαψε και βρήκε ένα καζάνι με κάρβουνα.

ΡΟΥΒΟΙ ΚΑΙ ΜΠΑΜΠΑΚΟΚΩΛΟΙ
Κάποτε οι Σκοπελίτες μάλωσαν με τους Σκιαθίτες για το νησί Τσουγκριά, που βρίσκεται μπροστά στο λιμάνι της Σκιάθου. Επειδή η πόλη της Σκοπέλου είναι εκτεθειμένη στο βοριά, ήθελαν οι Σκοπελίτες να μεταφέρουν το νησάκι και να το βάλουν μπροστά στο λιμάνι τους, να τους προστατεύει. Σκέφτηκαν λοιπόν και, αφού έδεσαν έντερα από ζώα, έφτιαξαν ένα μεγάλο σκοινί και άρχιζαν να τραβούν την Τσουγκριά. Γι αυτό σήμερα τους Σκοπελίτες τους λένε ρουβούς (δηλ. χαζούς). Οι Σκιαθίτες τότε έπεσαν στη θάλασσα και κρατούσαν το νησί τους να μην τους το πάρουν. Για να μη βουλιάξουν όμως και πάνε στον πάτο βούλωσαν τον πισινό τους με μπαμπάκι. Έτσι μέχρι σήμερα τους έχει μείνει το όνομα μπαμπακόκωλοι.

ΣΕΝΤΟΥΚΙΑ
Στα Σεντούκια, λένε ότι κάποιος δράκος είχε κρύψει ένα θησαυρό. Λένε ότι ήταν θαμμένος εκεί που χτυπάει η πρώτη ακτίνα του ηλίου, όταν ανατέλει, μια ορισμένη εποχή του χρόνου. Πολλοί προσπάθησαν να τον βρουν και γι' αυτό το λόγο κατέστρεψαν τις αρχαίες σαρκοφάγους της περιοχής.

ΤΟ ΝΗΣΙ ΤΟΥ ΣΤΑΦΥΛΟΥ
Μια παράδοση λέει ότι στο νησί του Σταφύλου υπάρχει θησαυρός. Για το λόγο αυτό η κορυφή του νησιού έχει ανασκαφεί από τα παλιά χρόνια. Ακόμα και αρχαία κτήρια έχουν καταστραφεί από τη θησαυρομανία των κατοίκων.

ΓΛΥΦΟΝΕΡΙ
Στο Γλυφονέρι, στη θέση Σταυρός, λένε ότι υπάρχει θησαυρός κάτω από μια πέτρα. Για να βρεθεί όμως πρέπει να σκοτωθούν πρώτα δυο δίδυμα αδέλφια.

ΔΑΣΕΙΑ
Παρόμοια είναι η παράδοση για το θησαυρό στο νησάκι Δασειά, απέναντι από την περιοχή Αντρίνες στον Πάνορμο. Εκεί υπήρχε βαθύ πηγάδι, που το φύλαγε ένας Αράπης καθισμένος σε μαρμαρένιο σκαμνί μ' ένα τσιμπούκι στο στόμα. Στο πηγάδι ήταν κρυμμένος ένας μεγάλος θησαυρός, αλλά για να τον πάρει κανείς έπρεπε να σκοτωθεί κάποιο συγγενικό του πρόσωπο. Πριν από αρκετά χρόνια, κάποιος ονειρεύτηκε τον Αράπη να του λέει: "Αν θέλεις να γίνεις πλούσιος έλα στου Αράπη το σκαμνί στη Δασειά. Πρέπει όμως, να δώσεις ένα δικό σου πρόσωπο". Αυτός συμφώνησε με τον αδερφό του να πάνε για ξύλα στη Δασειά. Πήγαν στο νησάκι και γύρισε μόνο ο ένας αδελφός. Ο άλλος αδελφός και ο τότε αστυνόμος του νησιού βρέθηκαν πλούσιοι...

ΞΕΜΑΤΙΑΣΜΑ
Στη Σκόπελο το ξεμάτιασμα λέγεται λιόκορμο. Ρίχνουν μια εικόνα μικρή ή ένα σταυρό σ' ένα ποτήρι νερό κι αν υπάρχει μάτιασμα, βγαίνουν φυσαλίδες. Ρίχνουν επίσης τρία κομμάτια κάρβουνο κι αν πάνε στον πάτο υπάρχει πάλι μάτιασμα, ενώ αν μείνουν στην επιφάνεια δεν υπάρχει. Επίσης ρίχνουν τρεις σταγόνες λάδι, που διαλύονται στο νερό, ή καίνε ένα σπίρτο, που πηγαίνει στο πάτο, αν ο άνθρωπος είναι ματιασμένος. Υπήρχαν παλαιότερα ξεματιάστρες, στις οποίες είχαν μεγάλη εμπιστοσύνη. Φημισμένη γιάτρισσα στη Σκόπελο ήταν η μανού του Παύλου Νιρβάνα Κυρατσώ, που θεράπευε χωρίς χρήματα.

ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ ΚΑΙ ΓΙΟΡΤΕΣ

6 Αυγούστου στη Μονή της Μεταμόρφωσης της Σωτήρος 15 Αυγούστου γίνεται πανηγύρι στη Γλώσσα με πολλή χορό και τραγούδι 4 Δεκεμβρίου στη Μονή της Αγίας Βαρβάρας. Μην ξεχάσετε να παρευρεθείτε στις εκδηλώσεις με θέμα τη μουσική, που ξεκινούν από τα μέσα του Αυγούστου και τελειώνουν με τη γιορτή του δαμάσκηνου στα τέλη του ίδιου μήνα.

Συντάκτης: Φωτεινή Αναστασοπούλου

  
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ
ΜΟΥΣΕΙΑ
ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ
ΜΝΗΜΕΙΑ
ΧΑΡΤΗΣ