Χανιά Πολιτισμός

Get Adobe Flash player

Arabic  Chinese  Japanese  Russian   Swedish  Italian  Spanish  German  French  English  Greek
Πλοία στα Χανιά πραγματικού χρόνου
Αεροδρόμιο Χανίων
Αστυνομία Χανίων
Τουριστικές Πληροφορίες για τα Χανιά
Εξυπηρέτηση Πολιτών στα Χανιά
Ραδιοφωνικοί Σταθμοί Χανίων
Πληροφορίες για Ασφαλείς Διακοπές
Νομισματικές Σχέσεις
Τηλέφωνα Πρώτης Ανάγκης
ΠΡΟΣΘΕΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΑ ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ
 ΚΑΝΤΕ ΤΟ GOLDEN GREECE ΑΡΧΙΚΗ
 ΣΥΝΔΕΘΕΙΤΕ ΜΑΖΙ ΜΑΣ
Η Ιστορία και ο Πολιτισμός των Χανίων

ΧΑΝΙΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ

3000– 2800 π.Χ. Αρχαιολογικά ευρήματα αποδεικνύουν την ύπαρξη της αρχαία Κυδωνίας
2800 – 1150 π.Χ. Μινωικός πολιτισμός. Η αρχαία Κυδωνία είναι μια από τις ισχυρότερες πόλεις της Κρήτης
1η χιλιετία μ.Χ Η Κυδωνία επικρατεί έως τον 7ο αι. μ.Χ.
823 – 961 μ.Χ. Αραβοκρατία
961 – 1252 μ.Χ. Βυζαντινή περίοδος
1252 – 1645 μ.Χ. Ενετοκρατία
1645 – 1897 μ.Χ. Τουρκοκρατία
1898 μ.Χ. Ίδρυση της Κρητικής Πολιτείας. Τα Χανιά πρωτεύουσα της Κρήτης
1913 μ.Χ. Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα

Στα βουνά της Κρήτης, γεννήθηκε και μεγάλωσε ο Κρηταγενής Δίας. Ο Μίνωας αναφέρεται στην μυθολογία ως γιος του Δία και της Ευρώπης. Η μινωική Κρήτη με τις ενενήντα πόλεις και τα παλικάρια τους αναφέρονται και από τον Όμηρο στην Ιλιάδα. Τα ευρήματα των ανασκαφών αποδεικνύουν ότι το νησί κατοικούνταν ήδη κατά την νεολιθική εποχή. Την εποχή του Χαλκού αναπτύχθηκε στο νησί ο μινωικός πολιτισμός, ιδιαίτερα από το 1900 π.Χ. μέχρι την ξαφνική διακοπή της εξέλιξής του κάπου γύρω στα 1500 π.Χ. Η Κνωσός υπήρξε το λαμπρό κέντρο του. Οι Μινωίτες είχαν υπό το έλεγχό τους το εμπόριο στην ανατολική λεκάνη της Μεσογείου και συγκέντρωσαν μεγάλο πλούτο. Στο νομό Χανίων, έχουμε αρχαιολογικά ευρήματα αυτής της περιόδου στον οικισμό στο λόφο του Καστελλιού. Εκεί βρισκόταν ο σημαντικότερος μινωικός οικισμός ku-do-ni-ja (Κυδωνία), κάτω από την σημερινή πόλη των Χανίων. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως μοναδικά αρχαιολογικά ευρήματα που εκτίθενται στο αρχαιολογικό μουσείο Χανίων. Στο νομό βρίσκονται επίσης πολλοί τάφοι των ύστερομινωϊκών χρόνων (στο Μάλεμε, στη Φυλακή και στο Στύλο). Ιδιαίτερα κατά την Υστερομινωική περίοδο (1550 π.Χ. - 1400 π.Χ.), με τις πλούσιες και επιμελημένες κατοικίες που ανασκάφτηκαν, διαπιστώνεται ένα υψηλό επίπεδο πολιτισμού. Οι οικίες αποτελούνται από πολλά δωμάτια και διαθέτουν φωταγωγούς, φροντισμένες προσόψεις, αποχετευτικό σύστημα, πλακόστρωση, σε κάποιες περιπτώσεις έχουν και δεύτερο όροφο. Δεν βρέθηκαν όμως τοιχογραφίες και τα κεραμικά και πλαστικά ευρήματα υστερούν σε σχέση με εκείνα της ανατολικής Κρήτης. Για τις ταφές κατά τη μυκηναϊκή περίοδο χρησιμοποιούσαν θολωτούς ή λαξευτούς θαλαμοειδείς τάφους. Πήλινες λάρνακες με ζωγραφιστές παραστάσεις και μια πυξίδα ζωγραφισμένη με πουλιά που πετούν κι ένα κιθαρωδό, προερχόμενα από τοπικά εργαστήρια, δείχνουν μια τέχνη αφελή αλλά με δυνατές εκφραστικές γραμμές.

ΑΡΧΑΪΚΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ , ΡΩΜΑΙΟΚΡΑΤΙΑ
Γύρω στο 1100 π.Χ. μια ομάδα Δωριέων εποικεί την Κρήτη. Ιδρύονται πολλές πόλεις-κράτη στο νομό, με σημαντικότερη την Κυδωνία, στη θέση που σήμερα βρίσκονται τα Χανιά. Η Κυδωνία εξελίσσεται σε σημαντικό εμπορικό κέντρο με σχέσεις με την Πελοπόννησο, τη Βοιωτία, την Κύπρο, τη Φοινίκη και την Αίγυπτο. Άλλες σημαντικές πόλεις είναι η Πολίχνη, το Πέργαμον και η Κεραία στη επαρχία Κυδωνίας, η Πολυρρήνεια, το Ιναχώριον, η Φαλάσαρνα και η Κίσαμος στην ομώνυμη επαρχία, η Απτέρα, τα Αμφίμαλα και η Υδραμία στον Αποκόρωνα, η Έλυρος, η Λισσός, η Συία, η Κάντανος και η Υρτακίνα στο Σέλινο, η Ανώπολις, η Αραδήν, το Ποικιλάσιον και η Τάρρα στα Σφακιά. Το 524 π.Χ. καταλαμβάνεται από τους Σάμιους και το 519 π.Χ. από τους Αιγινήτες. Η Κυδωνία, ως ισχυρότερη πόλη, βρίσκεται συνέχεια σε διενέξεις με άλλες μεγάλες αρχαίες πόλεις του Νομού, όπως την Απτέρα, την Πολυρρήνια, και την Φαλάσαρνα. Οταν όμως εξωτερικός κίνδυνος απειλούσε όλο το νησί, οι μεγάλες πόλεις ενώθηκαν Έτσι, το 74 π.Χ., κατόρθωσαν να νικήσουν το ρωμαϊκό στόλο. Τέλος, το 68 π.Χ. ο ρωμαίος ύπατος Κόιντος Μέτελλος κατέλαβε το νησί. Ενώ είχε καταληφθεί και η Κυδωνία, αναγνωρίστηκε ως ανεξάρτητη πόλη και γνώρισε μεγάλη ακμή κατά την ρωμαιοκρατία.

ΒΥΖΑΝΤΙΟ - ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ
Την ρωμαϊκή αυτοκρατορία διαδέχτηκε η Βυζαντινή αυτοκρατορία, και η Κυδωνία συνέχισε να παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο ανάμεσα στις πόλεις του νησιού. Το 823 η Κρήτη καταλαμβάνεται από τους Σαρακηνούς Άραβες, οι οποίοι όμως δεν άφησαν ίχνη της παρουσίας τους στην περιοχή. Το 961 ο αυτοκράτορας Νικηφόρος Φωκάς απελευθερώνει το νησί. Η Κυδωνία παραμένει ένας σημαντικός οικισμός, αλλά με το νέο όνομα: Χανιά. Η βυζαντινή περίοδος διάρκεσε μέχρι το 1204, όταν η Κρήτη περιήλθε στα χέρια των Ενετών. Από την περίοδο της Ενετοκρατίας σώζονται σήμερα σημαντικά οικοδομήματα όχι μόνο στις γνωστές πόλεις και στα λιμάνια των Χανίων, του Ρεθύμνου και του Ηρακλείου, αλλά και σε όλες τις γωνιές του νησιού, κάστρα, επαύλεις και οχυρωματικά έργα. Μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης πολλοί λόγιοι και καλλιτέχνες από το Βυζάντιο βρήκαν καταφύγιο στην Κρήτη. Έτσι άνθισαν στο νησί οι τέχνες και τα γράμματα σε μια κρίσιμη περίοδο για την διατήρηση του ελληνικού πολιτισμού.

ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ
Έπειτα από προσπάθειες δυο σχεδόν αιώνων οι Τούρκοι κατάφεραν να κατακτήσουν το νησί το 1669 Οι Κρητικοί αντιστάθηκαν σθεναρά και στον Τούρκο κατακτητή πληρώνοντας με βαρύ φόρο αίματος την αγάπη τους για την ελευθερία. Αμέτρητες επαναστάσεις έβαλαν φωτιά στο νησί. Από τις πρώτες κινήσεις αντίστασης ήταν η επανάσταση του 1770 στην οποία πρωτοστάτησε ο Σφακιανός Δασκαλογιάννης, που βρήκε μαρτυρικό θάνατο απο τους Τούρκους. Οι Χανιώτες έδωσαν στον αερολιμένα Χανίων το όνομά του, τιμή για τη θυσία του στο βωμό της ελευθερίας. Στα 1822 οι Τούρκοι κατακτητές αναγκάστηκαν να καλέσουν σε βοήθεια τους Αιγυπτίους για να καταφέρουν να καταπνίξουν την επανάσταση. Έτσι στα 1831 η Κρήτη πέρασε στα χέρια των Αιγυπτίων, ενώ το 1851 οι Τούρκοι μεταφέρουν στα Χανιά την οθωμανική διοίκηση της Κρήτης.

19ος - 20ος ΑΙΩΝΑΣ
Στα τέλη του 19ου αιώνα οι τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις εγκατέλειψαν το νησί το οποίο μέχρι την Ένωσή του με την Ελλάδα, το 1913, ήταν αυτόνομο. Σημαντικό ρόλο στην Ένωση της Κρήτης διαδραμάτισε Από το 1898 μέχρι το 1907, οι Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής καταλαμβάνουν την Κρήτη: οι Ιταλοί, οι Γερμανοί και οι Αυστριακοί. Ο πρίγκιπας της Ελλάδας Γεώργιος ορίζεται κυβερνήτης της Αυτόνομης Κρητικής Πολιτείας. Εκλέγεται η πρώτη κυβέρνηση του νησιού η οποία εδρεύει στα Χανιά. Το 1910, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο μεγάλος χανιώτης πολιτικός, εκλέγεται πρωθυπουργός της Ελλάδος. Την 1η Δεκεμβρίου 1913 γίνεται η Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα. Η Κρήτη παραμένει ελεύθερη μέχρι τις 20 Μαΐου 1941, όταν ξεκινά η θρυλική Μάχη της Κρήτης εναντίον του γερμανού κατακτητή. Η Κρήτη αντιστάθηκε σθεναρά και στον Γερμανό κατακτητή. Η Μάχη της Κρήτης αποτελεί λαμπρή σελίδα της παγκόσμιας ιστορίας, καθώς απλοί πολίτες, ηλικιωμένοι και παιδιά αντιστάθηκαν σε έναν πάνοπλο και πανίσχυρο κατακτητή. Την γενναιότητα τους αυτή την πλήρωσαν οι Κρητικοί με εκτελέσεις, βασανισμούς και καταστροφές ολόκληρων χωριών από το ναζιστικό καθεστώς.Παρά την ηρωική αντίσταση των Κρητών και των Συμμάχων, το νησί περνάει στην Γερμανική Κατοχή μέχρι το 1945.

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ-ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ-ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ
Πέρα από τις μινωικές αρχαιότητες και τα ευρήματα της αρχαίας Κυδωνίας κάτω από την σημερινή πόλη των Χανίων, πολλές αρχαίες πόλεις της κλασικής και της ρωμαϊκής περιόδου βρίσκονται σε κάθε γωνιά του Νομού. Ανατολικά των Χανίων, βρίσκεται η αρχαία Απτέρα, πόλη που άκμασε κατά την Ελληνιστική εποχή (330-68 π.Χ.) και κατά την ρωμαϊκή περίοδο. Σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να δει μέρος από τα ελληνιστικά τείχη της ακρόπολης και πολλά κατάλοιπα της ρωμαιοκρατίας (θολωτές δεξαμενές - θέρμες). Η θέση της στο Βυζάντιο και η Τουρκοκρατία άφησαν τα χνάρια τους, όπως ο Κουλές βόρεια του λόφου, πάνω από το φρούριο Ιτζεδίν, απέναντι από το βενετσιάνικο φρούριο του νησιού της Σούδας. Δυτικά των Χανίων βρίσκεται η αρχαία πόλη Πολυρρήνια, όπου σήμερα σώζονται οικοδομικά κατάλοιπα των ελληνικών και των ρωμαϊκών χρόνων. Το εντυπωσιακότερο στοιχείο της είναι η επιβλητική οχύρωση της ακρόπολής της, έργο των βυζαντινών χρόνων. Τα εντυπωσιακά ερείπια της Αρχαίας Φαλάσαρνας βρίσκονται επίσης δυτικά του νομού. Περιτειχισμένο πίσω από ισχυρά ελληνιστικά τείχη, το οχυρωμένο λιμάνι έκανε την πόλη μια από τις δυνατότερες ναυτικές και πειρατικές πόλεις της Κρήτης. Καταστράφηκε ολοσχερώς από τον Μέτελλο το 68 π.Χ. και δεν ξανακατοικήθηκε. Ο επισκέπτης θα εντυπωσιαστεί από τους τέσσερις πύργους του λιμανιού. Η αρχαία Λισσός, έπαιξε σημαντικό ρόλο ως θρησκευτικό κέντρο και οργάνωσε τις γειτονικές πόλεις Υρτακίνα, Έλυρο και Τάρρα στην Ομοσπονδία των Ορείων. Σήμερα διασώζονται τα ερείπια του Ασκληπιείου, θαυμάσια ψηφιδωτά δάπεδα και πολλοί υπέργειοι κτιστοί ρωμαϊκοί τάφοι. Ο επισκέπτης θα θαυμάσει και άλλα αρχαιολογικά κατάλοιπα σε διάφορες περιοχές του Νομού: την αρχαία Μινώα στο Μαράθι Ακρωτηρίου, την αρχαία Πέργαμο στις Βρύσες Κυδωνίας, το ναό της Δίκτυννας στις Μένιες, τα ελληνιστικά κατάλοιπα στην Ρόκκα, τις ρωμαϊκές οικίες με τα ψηφιδωτά δάπεδα στην Κίσαμο, το αγροτικό ιερό του Ποσειδώνα στα Τσισκιανά, την αρχαία Έλυρο στο Ροδοβάνι και την αρχαία Τάρρα στην έξοδο του φαραγγιού της Σαμαριάς. Η βυζαντινή αυτοκρατορία και η ορθοδοξία ήταν οι δύο άξονες που επηρέασαν ανεξίτηλα την ιστορική πορεία της Κρήτης. Στο νομό Χανίων σώζονται σήμερα περισσότερες από 300 βυζαντινές εκκλησίες: οι βασιλικές της Σούγιας και της Αλμυρίδας, με τα εξαιρετικά ψηφιδωτά δάπεδων, η Ροτόντα ή Ναός του Αρχαγγέλου Μιχαήλ (6ος αι.) στην Επισκοπή, με την μοναδική αρχιτεκτονική του και τα πολλά αγιογραφικά στρώματα, ο Ναός του Αγ. Νικολάου (11ος αι.) στα Κυριακοσέλια, της Παναγίας Ζερβιώτισσας (12ος αι.) στο Στύλο και ο Ναός του Αγ. Γεωργίου (1243) στον Αλικιανό, με αγιογραφίες από τον Παύλο Προβατά (1430), η εκκλησία Αγ. Γεωργίου (1314) στους Κομιτάδες, η Μητέρα του Θεού στο Κακοδίκι, ο Αρχάγγελος Μιχαήλ (14ος αι.) στην Αράδενα θα εντυπωσιάσουν τον επισκέπτη. Τα μοναστήρια υπάρχουν στην Κρήτη από την 1η βυζαντινή περίοδο πριν από το 824. Τον 16ο αιώνα, ωστόσο, νέα μοναστήρια κτίζονται και τα παλαιά ανακαινίζονται από τους Βενετούς που αντιμετωπίζουν την τούρκικη απειλή. Τα σημαντικότερα βρίσκονται στο Ακρωτήρι: η Μονή Αγίας Τριάδας ή Τζαγκαρόλων (17ος αι.), με πολλά δυτικά αρχιτεκτονικά στοιχεία, η Μονή Γδερνέτου (Γουβερνέτου) αφιερωμένη στην Κυρία των Αγγέλων (16ος αι.), μέσα σε ένα φαράγγι το «Καθολικό» της μονής του Αγ. Ιωάννη του Ερημίτη (17ος αι.). Σημαντικές επίσης είναι η γυναικεία Μονή Τιμίου Προδρόμου στις Κορακιές, η Μονή Παναγίας Οδηγήτριας ή Γωνιάς στο Κολυμπάρι (17ος αι.), η Μονή του Αγ. Ιωάννου Θεολόγου στο Στύλο, η οχυρωμένη Μονή της Παναγίας Χρυσοσκαλίτισσας στην δυτική ακτή του νησιού, το γυναικείο Μοναστήρι της Χρυσοπηγής στις Μουρνιές, της Αγίας Κυριακής στο Βαρύπετρο, το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου στο Καρύδι (12ος αι.) κ.α. Οι αναρίθμητοι κατακτητές άφησαν την σφραγίδα τους σε ολόκληρο το Νομό, με μνημεία που ανακαλούν το δράμα του Κρητικού λαού αλλά και την ανδρεία του. Το φρούριο του Σελίνου στην Παλαιόχωρα (13ος αι.), το Φραγκοκάστελλο (14ος αι.), τα ερείπια του πύργου των Da Molin (13ος αι.) στον Αλικιανό, το κάστρο των Χανίων, έργο του Sanmicheli (1537), το κάστρο του νησιού της Σούδας και το κάστρο της Γραμβούσας, έργα του Orsini (1570 και 1579 αντίστοιχα) είναι μερικά από τα πρώιμα κατάλοιπα της Βενετοκρατίας. Οι κουλέδες, όπως το Ιτζεδίν (1872) στο Καλάμι, ο κούλες της Απτέρας (1867), οι κουλέδες του Ασκύφου, και ο πύργος του Αλιδάκη στον Εμπρόσνερο είναι αντιπροσωπευτικά κατάλοιπα της Τουρκοκρατίας. Οι τελευταίοι κατακτητές του νησιού δεν ίδρυσαν μεγαλόπρεπα οικοδομήματα, άφησαν όμως ένα μνημείο-αναφορά στην φρίκη και τη ματαιότητα της ανθρώπινης απληστίας και του πολέμου: το Γερμανικό Νεκροταφείο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στο Μάλεμε, όπου αναπαύονται 4400 γερμανοί στρατιώτες.

Συντάκτης: Φωτεινή Αναστασοπούλου

...Ο ΞΕΝΙΟΣ ΔΙΑΣ ΔΕΝ ΠΕΘΑΝΕ ΠΟΤΕ...

ΓΙΟΡΤΕΣ – ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ
Στα Χανιά γιορτάζουν όλο τον χρόνο. Οι γνωστότερες γιορτές είναι όμως τα πανηγύρια προς τιμή του αγίου – προστάτου του κάθε χωριού. Σ’ αυτά προστίθενται μια σειρά από επετείους εθνικού ενδιαφέροντος, όπως της Μάχης της Κρήτης κάθε Μάη και των εθνικών γιορτών στις 28 του Οκτώβρη και στις 25 του Μάρτη. Διοργανώνονται εκθέσεις προϊόντων, λαϊκές αγορές κ.α. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι γιορτές κατά την παραγωγή της τσικουδιάς, του κρασιού, ή του μαζέματος των κερασιών, των πορτοκαλιών, των καστάνων κ.λπ. Όλες αυτές οι γιορτές συνοδεύονται από παραδοσιακούς χορούς και τραγούδια και προσφέρονται πλούσια φαγητά και ποτά.

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
Εκτός από το Καλοκαιρινό Φεστιβάλ της πόλης των Χανίων, με θεατρικές παραστάσεις, μουσικές βραδιές, εικαστικές εκθέσεις και κονσέρτα, οργανώνονται στα Χανιά και στη γύρω περιοχή πλούσιες και ενδιαφέρουσες πολιτιστικές εκδηλώσεις από τους φορείς, τους πολιτιστικούς συνδέσμους, τα ιδρύματα και από ιδιωτικές πρωτοβουλίες κατά την διάρκεια όλου του χρόνου. Επίσης διοργανώνονται οι διεθνείς αθλητικοί αγώνες «Βενιζέλεια» και γίνεται ο εορτασμός της Ναυτικής Εβδομάδας.

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ
Η λογοτεχνία και η μουσική τη μινωική και μυκηναϊκή εποχή (2800 π.Χ.-1100 π. Χ) στην Κρήτη μας είναι άγνωστες. Ο οικισμός ωστόσο στο λόφο του Καστελλιού των Χανιών, ιδιαίτερα κατά την Υστερομινωική περίοδο (1550 π.Χ. - 1400 π.Χ.) με τις πλούσιες και επιμελημένες κατοικίες φανερώνει ένα υψηλό επίπεδο πολιτισμού. Όσον αφορά την ζωγραφική, δεν έχουμε τοιχογραφίες, όμως βρέθηκαν πήλινες λάρνακες με ζωγραφιστές παραστάσεις και μια πυξίδα με πουλιά που πετούν κι ένα κιθαρωδό, προερχόμενα από τοπικά εργαστήρια, δείχνουν μια τέχνη αφελή αλλά με δυνατές γραμμές. Με την επικράτηση των Δωριέων στην Κρήτη (1100 π. Χ) η ζωή οργανώνεται με στρατιωτικό τρόπο και η μουσική και η ποίηση τίθενται στην υπηρεσία της πολιτείας. Κυριαρχούν οι λατρευτικοί ύμνοι, οι ομαδικοί χοροί και τα σοβαρά και αυστηρά άσματα που εκφράζουν τα ιδανικά της δωρικής κοινωνίας και παιδείας. Από τους ποιητές και μουσικούς της εποχής οι αρχαίες πηγές μας διασώζουν το όνομα του Νυμφαίου από την Κυδωνία που, κατά τον Αιλιανό, προσκλήθηκε από τους Λακεδαιμονίους σε δύσκολες περιστάσεις για να βοηθήσει τη Σπάρτη. Στις εικαστικές τέχνες παρουσιάζεται άνθιση κατά τον 8ον και 7ο π.Χ. αιώνα. Στη γλυπτική αναπτύσσεται ο λεγόμενος «δαιδαλικός» ρυθμός με ανατολική επίδραση και με αυστηρότητα και ιερατική στάση μορφών. Η αρχαία παράδοση αναφέρει το γλύπτη Αριστοκλή από την Κυδωνία ως ένα από τους ονομαστότερους «δαιδαλικούς» γλύπτες. Μεταγενέστερος (του 5ου αιώνα) είναι ο Κρησίλαος, επίσης από την Κυδωνία, σύγχρονος του Περικλή, του οποίου έκαμε τον ανδριάντα. Μια ιδέα γι' αυτό το έργο παίρνομε από μεταγενέστερα αντίγραφα-προτομές, όπου ο Αθηναίος πολιτικός εικονίζεται μ' όλη την επιβλητικότητα και την πνευματικότητά του. Ο Κρησίλας συναγωνίζονταν το Φειδία και τον Πολύκλειτο. Και οι δυο καλλιτέχνες από την Κυδωνία έδρασαν εκτός Κρήτης. Η ακμή των πόλεων της νήσου συμπίπτει με τους ελληνιστικούς χρόνους (323 π.Χ.). Τα ερείπια της Κυδωνίας, της Απτέρας, της Ελύρου, της Συΐας, της Λισσού, της Φαλάσαρνας, της Κισάμου, της Πολυρρήνιας, της Τάρρας και άλλων κέντρων του νομού Χανίων μας δίνουν μιαν εικόνα της εποχής εκείνης. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων εξ άλλου έχομε γλυπτά έργα χαρακτηριστικά των ελληνιστικών χρόνων: Επιτύμβια στήλη με την ευγενική θλίψη των αττικών αναγλύφων του 4ου αιώνα, χαριτωμένο αγαλμάτιο του τύπου της Κνιδίας Αφροδίτης, άγαλμα της Αρτέμιδας από το ιερό της Δίκτυννας και μια ωραιότατη κεφαλή Ταναγραίας από την Κυδωνία, καθώς και κοσμήματα λεπτής τέχνης και νομίσματα. Στην ποίηση διέπρεψε κατά τον 3ον αιώνα ο Ριανός από την Κεραία των Χανιών (κατ' άλλους από τη Βήνη κοντά στη Γόρτυνα) που στιχούργησε τους άθλους του Ηρακλή στο έπος του «Ηρακλειάς». Στην Παλατινή Ανθολογία διασώθηκαν δέκα ερωτικά επιγράμματά του. Αναφέρονται επίσης ο Χρυσόστομος από την Τάρρα (2ος αιώνας π.Χ.) που νίκησε στα Πύθια κι ο Λούκιλλος από την ίδια πόλη, σχολιαστής του Απολλώνιου του Ρόδιου. Στη ρωμαϊκή εποχή συνεχίζεται η ακμή των κρητικών πόλεων. Κατασκευάζονται δημόσια έργα (δρόμοι, γέφυρες, υδραγωγεία, λουτρά, αμφιθέατρα για θηριομαχίες και μονομαχίες, ναοί) και εισάγεται η λατρεία ανατολικών θεοτήτων αλλά και των αυτοκρατόρων και της (θεάς) Ρώμης. Εντυπωσιακή είναι η υδατοδεξαμενή της Απτέρας που χωρίζεται με τοξωτούς τοίχους σε τρία διαμερίσματα. Στους ρωμαϊκούς χρόνους ανήκουν τα ψηφιδωτά δάπεδα του Αρχαιολογικού Μουσείου Χανίων. Η παράσταση των Ωρών που χορεύουν από την Κίσσαμο (2ος αιώνας μ.Χ.), ο Διόνυσος και η Αριάδνη στη Νάξο επίσης από την Κυδωνία (3ος αιώνας μ.Χ.) με συμμετρία μορφών και φυσικές κινήσεις και η επιβλητική κεφαλή ανδριάντα του Αδριανού από το Δικτύναιο ιερό είναι αντιπροσωπευτικά δείγματα της τέχνης της εποχής. Από λογοτεχνικής όμως πλευράς η ρωμαιοκρατία δεν φαίνεται να δημιούργησε τίποτα αξιόλογο, αφού ο μόνος ποιητής που γνωρίζομε είναι ο Μεσομήδης από την ανατολική Κρήτη. Με την επικράτηση του Χριστιανισμού και ως τον 6ο αιώνα μ. Χ. χτίζονται μεγάλες βασιλικές στο Καστέλι Κυδωνίας, στη Συΐα, στη Λισσό στο Φοίνικα των Σφακιών και σ' άλλες πόλεις. Στη β΄ Βυζαντινή περίοδο (961 - 1204 μ. Χ) ανήκουν κάποιες σημαντικές εκκλησίες που σώζονται ακόμη, όπως ο Αϊ-κυρ Γιάννης μεταξύ Αλικιανού και Κουφού, σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο του 11ου αιώνα και ο κυκλικός ναός (ροτόντα) στην Επισκοπή Κισσάμου. Για την λογοτεχνική και καλλιτεχνική κίνηση ωστόσο της βυζαντινής περιόδου (330 - 823 και 961 - 1204 μ. Χ.) και της Αραβοκρατίας (823 - 961 μ. Χ.) οι γνώσεις μας είναι πενιχρές. Κατά την Ενετοκρατία συνεχίζεται στα χωριά του νομού Χανίων η οικοδόμηση μικρών εκκλησιών και η «ιστόρησή» τους. Ο παλαιότερος γνωστός τοιχογραφημένος ναός είναι ο Άγιος Ιωάννης στο Στύλο Αποκορώνου (1271- 1280). Στην αρχή οι τοιχογραφίες είναι επαρχιακού επιπέδου, κατά το 14ο και το 15ο αιώνα όμως έχομε σαφή βελτίωση με επιδράσεις από την Κωνσταντινούπολη, το Μιστρά και τη Νίκαια. Εκτός από το πλήθος των ανώνυμων καλλιτεχνών υπάρχουν και αγιογράφοι που μας άφησαν το όνομά τους, όπως ο Ιωάννης Παγωμένος που τοιχογράφησε εκτός από εκκλησίες στο νομό από το 1313 ως το 1347, ο Γ. Προβατόπουλος και ο Μαστραχάς. Όταν αλλάζει η πολιτική των Βενετών εν όψει του τουρκικού κινδύνου, και γίνεται προσέγγιση του Βενετικού με το Κρητικό στοιχείο, αρχίζει η πολιτιστική ανάπτυξη της Κρήτης που κορυφώνεται στο α΄ μισό του 17ου αιώνα με την Κρητική Αναγέννηση. Πολλοί Κρήτες σπουδάζουν στην Ιταλία, γράφονται και εκδίδονται σπουδαία λογοτεχνικά κείμενα (ο ποιητής του «Ζήνωνος», κατά το Στυλιανό Αλεξίου, είναι πιθανώς Χανιώτης) και αναπτύσσεται περισσότερο η ζωγραφική με πρόσληψη στοιχείων της δυτικής τέχνης. Στα Χανιά κτίζονται εντυπωσιακά κτήρια, δημόσια και ιδιωτικά, τόσα ώστε ιταλός περιηγητής του 17ου αιώνα αναφέρει ότι η πόλη δεν διαφέρει πολύ από τη Βενετία. Ο Άγγλος Wil. Lithgow μέτρησε το 1632 ενενήντα επτά χανιώτικα «παλάτια». Το 1539 αρχίζει η οχύρωση της πόλης από το Michele Sammichelli, καθαρίζεται το λιμάνι και οικοδομούνται τα νεώρια. Ορθόδοξα μοναστήρια κτίζονται ή ανακαινίζονται: η Αγία Τριάδα των Τζαγκαρόλων και η μονή Γκουβερνέτου στο Ακρωτήρι , η μονή Γωνιάς στην Κίσσαμο, η μονή Χρυσοπηγής κοντά στα Χανιά. Τα μοναστήρια αποβαίνουν κέντρα παιδείας, αντιγραφής χειρογράφων και βιβλιοθήκες. Στα τέλη του 16ου αιώνα ιδρύεται στα Χανιά η Ακαδημία των Sterili (Στείρων), μετά τις Ακαδημίες του Ηρακλείου και του Ρεθύμνου, που τα μέλη μελετούν τα έργα της ιταλικής Αναγέννησης δέχονται τις επιδράσεις της. Προσωπικότητες όπως ο μητροπολίτης Φιλαδελφείας (Βενετίας) Γαβριήλ Σεβήρος, οι αδελφοί Ιερεμίας και Λαυρέντιος Τζαγκαρόλοι, ο γιατρός Ιωάννης Χαρτοφύλακας, ο Μητροφάνης Φασιδώνης κ. ά. Τυγχάνουν αναγνώρισης και σεβασμού από τους Ορθόδοξους και τους Βενετούς. Στο α΄ μισό του 12ου αιώνα σημαντικοί ζωγράφοι φορητών εικόνων ζουν και δημιουργούν στα Χανιά, όπως ο μοναχός Αμβρόσιος Έμπορος, ο ιερομόναχος Νείλος, ο ηγούμενος της Χρυσοπηγής Φιλόθεος Σκούφος, ο ιερέας Εμμανουήλ Σκορδίλης, ο Θεόδωρος Πουλάκης, ο μοναχός Παρθένιος, ο Κωνσταντίνος Παλαιόκαπας, κ. ά. Οι περισσότεροι απ' αυτούς με την κατάληψη της πόλης από τους Τούρκους το 1645 θα φύγουν στα Επτάνησα ή στη Βενετία όπου θα συνεχίσουν την τέχνη τους. Εκτός από τους αγιογράφους φεύγουν από τα Χανιά και πολλοί λόγιοι που διαπρέπουν εκτός Κρήτης, όπως ο Ζαχαρίας Σκορδίλης, ο Κωνσταντίνος Παλαιόκαπας (συνώνυμος του ζωγράφου), ο Φραγκίσκος Σκούφος συγγραφέας έργου περί ρητορικής, ο Αλοΐσιος (Αμβρόσιος) Γραδενίγος εκδότης της «Ερωφίλης» το 1676, ο Νικόλαος Δριμυτηνός, εκδότης της «Βοσκοπούλας» το 1627, ο Ιωάννης Ματθαίος Καρυοφύλλης κ.ά. Οι δύο πρώτοι αιώνες της Τουρκοκρατίας είναι αιώνες πνευματικού σκότους για την Κρήτη, όπου όμως εξακολουθεί να αναπτύσσεται η δημοτική ποίηση με τις μαντινάδες, τα ριζίτικα και τις ιστορικές ρίμες. Από τις ρίμες της εποχής αξιολογότερες είναι «Το τραγούδι του Δασκαλογιάννη» (1771) του μπάρμπα Παντζελιού και «Το τραγούδι του Αληδάκη» (1774) του επίσης Σφακιανού Γιώργη Πάτερου. Από τα μέσα του 19ου αιώνα παρατηρείται ένα ξεκίνημα πνευματικής ζωής στην Κρήτη που στρέφεται κυρίως προς τη μελέτη του λαϊκού πολιτισμού («Άσματα κρητικά μετά διστίχων και παροιμιών» (1876) του Αντωνίου Γιάνναρη) και την ιστορία της νήσου («Ιστορία των Σφακίων» (1888) του Γρηγορίου Παπαδοπετράκη). Στον εικαστικό τομέα ξεχωρίζει κατά τα τέλη του αιώνα ο ζωγράφος Ιωάννης Σταυράκης. Με την ίδρυση της Κρητικής Πολιτείας το 1898 έρχεται και στα Χανιά το ρεύμα του νεοκλασικισμού στην αρχιτεκτονική και αναπτύσσεται η πνευματική ζωή στην πρωτεύουσα της ελεύθερης Κρήτης. Εκδίδονται πολλές εφημερίδες και ποικίλα περιοδικά, ιδρύονται σχολεία με διπλασιασμό των δαπανών για την παιδεία, ιδρύεται ο Φιλολογικός Σύλλογος «Ο Χρυσόστομος» (1899) με σπουδαία βιβλιοθήκη και δράση σε πολλούς τομείς και ο σύλλογος των δημοτικιστών «Ο Σολωμός» (1909), εκδίδονται «Ο Κρητικός Πόλεμος» του Μπουνιαλή από τον μετέπειτα επίσκοπο Αγαθάγγελο Ξηρουχάκη (1908) και η «Ιστορία της Κρήτης» του Βασιλείου Ψιλάκη (1909) και πολλά άλλα βιβλία μεταξύ των οποίων η πρώτη στην Ελλάδα έκδοση σε βιβλίο του «Εγκλήματος και τιμωρίας» του Ντοστογιέφσκι με μεταφραστή τον Στέλιο Χαριτάκη (1912). Από την Αθήνα και την Ευρώπη έρχονται τακτικά εφημερίδες, περιοδικά και βιβλία ελληνικά και ξενόγλωσσα. Θίασοι και συγκροτήματα όπερας από την ελληνική πρωτεύουσα, το Παρίσι και τις ιταλικές πόλεις δίνουν παραστάσεις. Με την ένωση με την Ελλάδα (1913) τα Χανιά από πρωτεύουσα κράτους μεταπίπτουν σ' επαρχιακή πόλη. Εν τούτοις και κατά το διάστημα του Μεσοπολέμου (1919-1940) εξακολουθούν να παρουσιάζουν αξιοσημείωτη πνευματική κίνηση. Ο Κονδυλάκης παραμένει στην πόλη για ένα διάστημα όπου και εκδίδει την «Πρώτη αγάπη» (1919). Ιδρύεται το Ιστορικόν Αρχείον Κρήτης (1920), το Ωδείον Χανίων (1923) και ο «Σύνδεσμος διά την διάδοσιν των Καλών Τεχνών εν Κρήτη» (1924). Στη λογοτεχνική ζωή της πόλης πρωτοστατεί κατά τη δεκαετία του 1920 ο πεζογράφος, θεατρικός συγγραφέας και μουσικός Μανόλης Σκουλούδης που εκδίδει και το περιοδικό «Ρωτόκριτος». Στα Χανιά παραμένει ως διευθυντής του Ιστορικού Αρχείου από το 1930 ως το 1946 ο Νικόλαος Τωμαδάκης, επιδιδόμενος, παράλληλα με την οργάνωση του αρχείου, σε φιλολογικές και ιστορικές έρευνες και μελέτες. Χανιώτες είναι και οι ποιητές Μανόλης Κανελής και Γιώργος Μυλωνογιάννης, που ζουν και δημοσιεύουν στην Αθήνα, ενώ στα Χανιά παραμένει ο ποιητής Άγγελος Καλοκαιρινός. Το 1922 κάνει την πρώτη του θεατρική εμφάνιση στο «Χρυσόστομο», ως κορυφαίος του χορού στον «Οιδίποδα τύραννο», με το θίασο Βεάκη, ο Αλέξης Μινωτής και αργότερα ξεχωρίζει στο αθηναϊκό θέατρο ο επίσης Χανιώτης Μάνος Κατράκης. Ως πανεπιστημιακοί καθηγητές διαπρέπουν οι αδελφοί Καλιτσουνάκηδες, ο Δημήτριος στην Α.Σ.Ο.Ε.Ε. (1923-1959) και ο Ιωάννης στη Φιλοσοφική Σχολή (1924- 1948). Γνωστοί δυτικότροποι αγιογράφοι κατά το Μεσοπόλεμο ήταν ο Γεώργιος Πολάκης κι ο Δημήτριος Κοκότσης, που ασχολήθηκαν και με την κοσμική ζωγραφική (Ο δεύτερος μας έδωσε δυνατά πορτραίτα γερόντων Κρητικών και σκηνές αγροτικής ζωής). Στα Χανιά έζησε η ζωγράφος Φλωρεντίνη Καλούτση και οι νεότεροί της Γεώργιος Γεροντίδης ή Γεροντάκης και Αγλαΐα Κυρμιζάκη, ενώ δύο άλλοι σημαντικοί ζωγράφοι, ο Ανδρέας Γεωργιάδης και ο Ερρίκος Φραντζισκάκης, αναδείχτηκαν στην Αθήνα. Κατά το β΄ μισό του 20ου αιώνα ιδρύονται στα Χανιά το Μεσογειακό Αγροτικό Ινστιτούτο Χανίων (Μ.Α.Ι.Χ.), το Πολυτεχνείο Κρήτης και βλέπουν το φως πνευματικά ιδρύματα, πολιτιστικοί και επιστημονικοί σύλλογοι και σωματεία, τα σημαντικότερα από τα οποία είναι η Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης στο Κολυμπάρι, η Εταιρεία Θεάτρου Κρήτης που εξελίσσεται σε ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κ., η Ιστορική, Λαογραφική και Αρχαιολογική Εταιρεία Κρήτης (Ι.Λ.Α.Ε.Κ.), το Ίδρυμα «Αγία Σοφία» στον Αποκόρωνα, ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Νομού Χανίων, η Ένωση Πνευματικών Δημιουργών Ν. Χανίων, το Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου (Κ.Α.Μ.) το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» η Δημοτική Πολιτιστική Επιχείρηση Χανίων, η Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων, ενώ συνεχίζουν τη δράση τους ο Φιλολογικός Σύλλογος «ο Χρυσόστομος», που εκτός των άλλων έχει οργανώσει δύο φορές το Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο, και το Ωδείο Χανίων Από το Ωδείο Χανίων πηγάζει η χορωδία Χανίων με διευθυντή το μουσικό Γιάννη Μεντζελόπουλο, ενώ αξιόλογη παρουσία σημειώνει και το φωνητικό σχήμα «Καντιλένα» του μουσικού Γιώργου Καλούτση. Χανιώτες είναι ο μουσικοσυνθέτης Μίκης Θεοδωράκης, η πιανίστρια Αλίκη Βατικιώτη και οι ηθοποιοί Ελένη Νενεδάκη, Γιώργος Παρτσαλάκης και Μαρία Τζομπανάκη. Δυο νέοι πιανίστες, η Αφροδίτη Μητσοτάκη και Νίκος Περάκης δίδουν βέβαιες υποσχέσεις για το μέλλον. Χανιώτες λογοτέχνες με πανελλήνια αναγνώριση ζουν και εργάζονται στην Αθήνα: η ποιήτρια Βικτώρια Θεοδώρου, ο ποιητής και θεατρικός συγγραφέας Δημήτρης Κακαβελάκης και οι πεζογράφοι Μάρω Δούκα, Μάρω Βαμβουνάκη, Αλκυόνη Παπαδάκη, Ιωάννα Καρυστιάνη και Κλεοπάτρα Πρίφτη.

Πηγή: Περιφέρεια Κρήτης
www.chania.eu

  
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ
ΜΟΥΣΕΙΑ
ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ
ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ
  • Αγιοι Αναργυροι
  • Αγια Μαγδαληνη
  • Αγιος Γεωργιος (Αλικιανος)
  • Μιχαηλ Αρχαγγελος(Ροτοντα)
ΚΑΣΤΡΑ
ΜΝΗΜΕΙΑ
ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ
ΜΥΘΟΛΟΓΙΙΑ
ΧΑΡΤΗΣ