Λέσβος Πολιτισμός

Arabic  Chinese  Japanese  Russian   Swedish  Italian  Spanish  German  French  English  Greek
Αεροδρόμιο Λέσβου
Πλοία στη Λέσβο πραγματικού χρόνου
Αστυνομία Λέσβου
Τουριστικές Πληροφορίες για τη Λέσβο
Εξυπηρέτηση Πολιτών στη Λέσβο
Ραδιοφωνικοί Σταθμοί Λέσβου
Πληροφορίες για Ασφαλείς Διακοπές
Νομισματικές Σχέσεις
Τηλέφωνα Πρώτης Ανάγκης
ΠΡΟΣΘΕΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΑ ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ
 ΚΑΝΤΕ ΤΟ GOLDEN GREECE ΑΡΧΙΚΗ
 ΣΥΝΔΕΘΕΙΤΕ ΜΑΖΙ ΜΑΣ
Η Ιστορία και ο Πολιτισμός της Λέσβου

ΛΕΣΒΟΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ   ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

Μία από τις αρχαιότερες πόλεις στον ελληνικό χώρο, κατοικημένη στην ίδια τοποθεσία από την ίδρυσή της, είναι η Μυτιλήνη. Η αρχική της θέση βρισκόταν στο μικρό νησί, όπου και το κάστρο και η ίδρυσή της τοποθετείται το 1183 π.Χ., λίγα χρόνια μετά την άλωση της Τροίας. Μέχρι και τους πρώτους βυζαντινούς αιώνες, η περιοχή ήταν διαμορφωμένη με ένα νησάκι, που χωριζόταν από τη Λέσβο με ένα κανάλι, μήκους 700 μ. και πλάτους 30 μ., που ονομαζόταν «Εύριπος των Μυτιληναίων». Πρόκειται για τη σημερινή οδό Ερμού. Ένωνε τα δύο μεγάλα λιμάνια της πόλης, το βόρειο της Επάνω Σκάλας και το νότιο. Έτσι, διασχίζοντας το κανάλι, τα καράβια μπορούσαν να αποπλέουν με κάθε καιρό, βόρια ή νότια. Ο σημερινός οικιστικός ιστός της πόλης έχει εξαπλωθεί αρκετά κατά μήκος της παραλίας και περικλείεται από επτά χαμηλούς λόφους. Οι εξελίξεις της αμυντικής τεχνικής των πόλεων, διαμόρφωσαν μέσα από τους αιώνες την τελική μορφή του κάστρου, όπως εμφανίζεται να δεσπόζει πάνω από τον οικισμό. Πιθανολογείται ότι το πρώτο κτίσμα ορθώθηκε επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού, τον 6ο μ.Χ. αι. Ταυτισμένο με τη ζωή της πόλης υπήρξε το μεγαλύτερο στην περιοχή της Μεσογείου, με υπόγειους θαλάμους και στοές, υδατοδεξαμενές και αλλεπάλληλες σειρές από ψηλά τείχη. Το πευκοδάσος που σήμερα βρίσκεται στη νότια πλευρά του, φυτεύτηκε το 1916 από το στράτευμα της Εθνικής Άμυνας του Ελ. Βενιζέλου, όταν πια το κάστρο σαν κτίσμα είχε χάσει κάθε έννοια στρατηγικής σημασίας. Λίγα χρόνια μετά, μέχρι το 1940 σταμάτησε κάθε χρήση του.

 

Στην Προϊστορική εποχή είχε πολλά ονόματα όπως Λασία, Ιμερτή, Πελασγία, Ίσσα, κ.α. Στη μυθολογία αναφέρεται ότι ο πρώτος έποικός της ήταν ο Μάκαρας γυιός του Ηλίου, ο πιο φημισμένος από τους μυθικούς βασιλιάδες ο οποίος είχε πέντε κόρες: τη Μυτιλήνη, τη Μήθυμνα, την Ίσσα, την Άντισσα και την Αρίσβη, καθώς και τέσσερις γιους: τον Έρεσο, τον Κυδρόλαο, το Νέανδρο και τον Λεύκιππο.
Οι κόρες και οι γιοι του Μάκαρα έδωσαν τα ονόματά τους στις κυριότερες πόλεις της Λέσβου, τα οποία υπάρχουν μέχρι σήμερα! Το σημερινό της όνομα «Λέσβος» προέρχεται από τον Λέσβο, γιο του Θεσσαλού ήρωα Λάπηθου, συζύγου της Μήθυμνας.
Η διαδρομή της Λέσβου μέσα στην ιστορία είναι σημαντική και εντυπωσιάκη, όπως άλλωστε και πολλών πόλεων και περιοχών της Ελλάδας. Τα αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν ότι στο νησί αναπτύχθηκε πολιτισμός αντίστοιχος με το μυκηναϊκό, ο οποίος καταστράφηκε και το νησί ερημώθηκε μετά τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα το 1529 π.Χ.
Το 1507 π.Χ. έρχονται οι Πελασγοί και το 1393-1184 π.Χ. την κατοικούν οι Αχαιοί.
Το 1000 π.Χ. περίπου ιδρύεται στη Λέσβο η Αιολική αποικία των Πενθιλιδών, η οποία αναπτύσσεται και ακμάζει, επεκτείνοντας την εποικιστική της δραστηριότητα στην απέναντι μικρασιατική ακτή που πήρε το όνομα «Μυτιληναίων Αιγιαλός». Στην περιοχή αυτή, κοντά στον τάφο του Αχιλλέα, οι Μυτιληναίοι έκτισαν την πόλη Αχίλλειο.
Στα μέσα του 7ου αιώνα π.Χ. επεκτείνονται σε όλη την Τρωάδα και γίνονται ισχυρή ναυτική δύναμη.
Συμμαχούν με τους Αθηναίους, στη συνέχεια με τους Σπαρτιάτες, τιμωρούνται σκληρά από τους Αθηναίους και ακολουθούν την ίδια πορεία των άλλων αρχαίων ελληνικών πόλεων: ακμή, παρακμή.
Στη συνέχεια, οι Ρωμαίοι, οι Βυζαντινοί, οι Σταυροφόροι, οι Σαρακηνοί, οι Λατίνοι ήταν κατά καιρούς κατακτητές του νησιού, το οποίο άλλοι λεηλάτησαν και άλλοι ελευθέρωσαν.
Στις 14 Οκτωβρίου του 1462 ήλθαν οι Τούρκοι οι οποίοι λεηλάτησαν, έσφαξαν και από τους 100.000 κατοίκους, άφησαν στο νησί μόνο τριάντα χιλιάδες.
Η Λέσβος απελευθερώθηκε τον Δεκέμβριο του 1912 και η πλήρης ενσωμάτωσή της με την Ελλάδα έγινε το 1914.
Το νησί υπήρξε μάρτυρας μίας ακόμη κατοχής κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, όταν ο γερμανικός στρατός το κατέλαβε το 1941. Η κατοχή κράτησε ως το 1944.
Η Λέσβος σ’ όλη τη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας της παρουσιάζει διαχρονικές πνευματικές προσωπικότητες: τον Τέρπανδρο (700 π.Χ.), δημιουργό της λυρικής ποίησης, τον Πιττακό (648 π.Χ.), έναν από τους εφτά σοφούς άνδρες της αρχαιότητας, τον Αρίωνα (625 π.Χ.), χαρισματικό λυρικό ποιητή και κιθαρωδό, τον Αλκαίο (600 π.Χ.), έναν επίσης εξέχοντα λυρικό ποιητή και την Σαπφώ (620 π.Χ.), την μεγαλύτερη ποιήτρια της αρχαιότητας, της οποίας τα ποιήματα διακρίνονται για το πάθος και την αισθαντικότητά τους, γεγονός που δίκαια της απέδωσε τον χαρακτηρισμό «Δεκάτη Μούσα».
Άλλες σημαντικές προσωπικότητες της αρχαιότητας είναι ο Θεόφραστος (372 π.Χ.), εξαίρετος φιλόσοφος και βοτανολόγος –γνωστός και ως ο «πατέρας» της Βοτανολογίας και ο Θεοφάνης (100 π.Χ.), σημαντικός ιστορικός και ακόλουθος του Πομπηίου στις εκστρατείες του στην Μικρά Ασία.

Συντάκτης: Φωτεινή Αναστασοπούλου

 

Οι γιορτές και τα πανηγύρια της Λέσβου συναρτώνται με τον «κύκλο του χρόνου». Με τον όρο αυτό προσδιορίζονται οι εκδηλώσεις που σχετίζονται με τα κομβικά κοινωνικά και θρησκευτικά δρώμενα ενός ημερολογιακού έτους, όπως τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά και τα Φώτα, οι Απόκριες, το Πάσχα, ο Κλήδονας, ο Δεκαπενταύγουστος και τα Εννιάμερα της Θεοτόκου, ή οι εορτές προστατών-Αγίων, με υπερτοπική ή τοπική αναγνώριση. Τα περισσότερα πανηγύρια πραγματοποιούνται προς τιμήν των Αγίων της Ορθόδοξης εκκλησίας σ' όλη τη διάρκεια του χρόνου, ιδιαίτερα όμως τη θερινή περίοδο.

Η παράδοση των πανηγυριών συνδέεται κυρίως με τον αγροτικό χώρο, με επίκεντρα τόσο τις εκκλησίες των οικισμών, όσο και τα υπαίθρια εξωκλήσια. Παλαιότερα την οργάνωση των πανηγυριών αναλάμβαναν οι κοινότητες, οι επαγγελματικές συντεχνίες, καθώς και οι γεωργικοί και κτηνοτροφικοί σύλλογοι. Σήμερα, πολλά πανηγύρια διατηρούνται (και) με τη συμβολή πολιτιστικών συλλόγων ή των λέσβιων ομογενών, ενώ αρκετά έχουν πλέον ξεχαστεί.

Μερικά πανηγύρια είχαν περισσότερο «κλειστό» τοπικό χαρακτήρα, ενώ άλλα προσελάμβαναν μια «υπερτοπική» παλλεσβιακή διάσταση, προσελκύοντας μεγάλα πλήθη επισκεπτών /προσκυνητών, ακόμη και απο χριστιανικές κοινότητες της Μ. Ασίας (πριν το 1922). Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν το πανηγύρι της Παναγίας στην Αγιάσο, καθώς και το πανηγύρι του Ταξιάρχη στον Μανταμάδο, όπου συνέρρεαν μέχρι το 1922 πλήθη προσκυνητών από την απέναντι Μικρασιατική ακτή, κυρίως τη Σμύρνη και το Αϊβαλί. Τα πανηγύρια αυτά διαρκούσαν πολλές μέρες και έπαιζαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην κοινωνική, πολιτισμική και οικονομική ζωή του τόπου.

Τα μεγάλα, αλλά (ακόμη) και τα μικρότερα πανηγύρια έπαιζαν σημαντικό ρόλο στα λεσβιακά εμπορικά και βιοτεχνικά δίκτυα, αφού αποτελούσαν ευκαιρία για την έκθεση και πώληση διαφόρων αγροτικών και βιοτεχνικών προϊόντων, ή για την παρουσίαση και αγοραπωλησία ζώων. Σήμερα αυτή η διάσταση έχει εκλείψει, αλλά συνεχίζουν να αποτελούν χώρους διακίνησης φθηνών οικιακών και ψυχαγωγικών προϊόντων, καθώς και παιδικών παιχνιδιών πανελλαδικής και λεσβιακής παραγωγής.

Η εορταστική κοινωνικοποίηση στους χώρους των πανηγυριών ολοκληρώνεται με τη διασκέδαση και το χορό στα καφενεία και τις πλατείες των χωριών, με άφθονο ποτό, φαγητό και μουσική που παίζουν λεσβιακά μουσικά συγκροτήματα. Παλιότερα το ρεπερτόριο αυτών των συγκροτημάτων συμπεριελάμβανε αποκλειστικά συγκεκριμένους σκοπούς και τραγούδια κυρίως μικρασιάτικης προέλευσης, όπως ζεϊμπέκικα, καρσιλαμάδες, συρτούς και μπάλλους. Σήμερα ακολουθεί τα πανελλήνια μουσικά πρότυπα, αλλά εξακολουθεί να εμπλουτίζεται με ορισμένα «κλασσικά» «μικρασιάτικα», που έχουν διαχρονική επιτυχία.

Θα πρέπει να σημειωθεί, ότι ορισμένα έθιμα που εμφανίζονταν αποσπασματικά (μόνο) σε ορισμένα κεντρικά πανηγύρια, τείνουν σήμερα να προσλάβουν μια δομική υπερτοπική διάσταση που χαρακτηρίζει το σύνολο των λεσβιακών πανηγυριών. Ένα απ' αυτά, είναι η συμβολική περιφορά και η τελετουργική σφαγή ενός ανθοστολισμένου ταύρου με τη συνοδεία μουσικής, καθώς και η συνακόλουθη προετοιμασία του «κισκέκ», που καταναλώνεται συλλογικά από τους πανηγυριώτες και τους κατοίκους της κοινότητας.

Μια δεύτερη ακολουθία εθίμων, που αποκτούν σταδιακά παλλεσβιακή διάδοση, μετά τη δεκαετία του 1950, είναι αυτά που συνδέονται με την “κουλτούρα του αλόγου”. Το άλογο κατέχει σήμερα σημαντική θέση στα λεσβιακά πανηγύρια. Οι αναβάτες στολίζουν τα άλογά τους με ιδιαίτερη καλαισθησία, ενώ συναγωνίζονται στην επίδειξη, τις φιγούρες και το χορό. Σε πολλά πανηγύρια πραγματοποιούνται (και) ιπποδρομίες με παλλεσβιακή συμμετοχή.

Τα μεγάλα παλλεσβιακά πανηγύρια με υπερτοπικό χαρακτήρα που αποτελούν μέχρι σήμερα κεντρικό σημείο αναφοράς στη κοινωνική και θρησκευτική ζωή του νησιού είναι:

  • το πανηγύρι της Παναγίας τον Δεκαπενταύγουστο στην Αγιάσο
  • το πανηγύρι του Ταξιάρχη την Κυριακή των Μυροφόρων στον Μανταμάδο
  • το πανηγύρι του Αγιου Χαράλαμπου ή του «Ταύρου», στην Αγία Παρασκευή (αλλά και στον Μανταμάδο και τη Νάπη)
  • το πανηγύρι του Αγίου Ιγνατίου στη Μονή Λειμώνος στην περιφέρεια της Καλλονής.

Οι υπόλοιπες θρησκευτικές και κοσμικές εκδηλώσεις του «κύκλου του χρόνου» κατανέμονται διαχρονικά εξίσου στους αστικούς και αγροτικούς χώρους. Μέχρι τη δεκαετία του 1970, η οργάνωσή τους ήταν αυθόρμητη: παρέες παιδιών συγκεντρώνονταν για να «πούν τα κάλαντα» στα σπίτια, ή παρέες γλεντιστών συνδιασκέδαζαν – πολλές φορές μεταμφιεσμένοι – την περίοδο της Αποκριάς. Η επιτέλεσή τους συνδεόταν στενά με το τοπικό, κοινοτικό πλαίσιο, αφού οι ανταλλαγές ευχών ή πειραγμάτων αφορούσαν πρόσωπα του άμεσου κοινωνικού περίγυρου.

Σήμερα τα έθιμα και οι πρακτικές που συνδέονται με τις συγκεκριμένες εκδηλώσεις αναβιώνουν μερικές φορές αβίαστα, αλλά πιο συχνά τελούνται υπο την καθοδήγηση και την αιγίδα των σύγχρονων δημοτικών αρχών σε συνεργασία με τοπικούς πολιτιστικούς συλλόγους, οπότε προσλαμβάνουν και υπερτοπική διάσταση, με τη μετάκληση μουσικών συγκροτημάτων ή επαγγελματιών της ψυχαγωγίας, που προέρχονται από όλη τη Λέσβο και την υπόλοιπη Ελλάδα.

Παράλληλα έχουν καθιερωθεί και ορισμένες "νέες" ετήσιες εορτές με ποικίλες πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπως η Γιορτή του Ούζου και το Λεσβιακό Καλοκαίρι στη Μυτιλήνη, η Γιορτή της Σαρδέλλας στη Σκάλα Καλλονής, ο "Βατουσιανός Αύγουστος" στη Βατούσα, τα "Βενιαμίνεια" στο Πλωμάρι και πολλές άλλες.

Συντάκτης: Φωτεινή Αναστασοπούλου

  

"Ο ΕΡΩΣ ΜΟΥ ΣΥΝΤΑΡΑΖΕ ΤΟΝ ΝΟΥ ΣΑΝ ΑΝΕΜΟΣ ΣΤΑ ΔΡΥΑ ΠΟΥ ΠΕΦΤΕΙ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ"
ΣΑΠΦΩ

"Αν υπαρχουνε τοσοι λιγοι Κροισοι στην εποχη μας ειναι γιατι λιγοι, ελαχιστοι πραγματικα ξερουν να βλεπουν. Πολυ περισσοτερο σ’ ενα νησι οπως η Λεσβος που για να προσφερει μια τόσο πλουσια και καθαρη τροφη στα ματια, θα ελεγες οτι πρεπει να’ ναι κανενας τρελος η αομματος ωστε να μεινει εδωθε απο το φως."
ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ ΕΡΕΣΣΟΥ
  • ΑΓΑΛΜΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ
  • ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ
  • ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΓΗΛΟΦΟ ΤΗΣ ΒΙΓΛΑΣ
  • ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ
  • ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ «ΜΙΝΑΥΡΑΣ»
  • ΠΕΡΙΟΧΗ «ΞΩΚΑΣΤΡΟ»
  • ΠΡΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΥΛΗ ΣΤΟ ΓΗΛΟΦΟ ΤΗΣ ΒΙΓΛΑΣ
  • ΠΥΡΓΙΣΚΟΙ ΣΤΟ ΓΗΛΟΦΟ ΤΗΣ ΒΙΓΛΑΣ
  • ΡΩΜΑΙΚΗ ΔΕΞΑΜΕΝΗ ΣΤΟ ΓΗΛΟΦΟ ΤΗΣ ΒΙΓΛΑΣ
  • ΤΕΙΧΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΡΕΣΟΥ
  • ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ «ΣΔΙΡΑΔΚΑ»
  • ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ «ΤΑΦΑ»
  • ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ «Τ’ ΜΤΡΑΚΑ ΤΟΥ ΒΝΑΡ»
  • ΓΕΝΙ ΤΖΑΜΙ
  • ΤΣΑΡΣΙ ΧΑΜΑΜ
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ
ΦΥΣΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ
Δειτε και το μοναδικο στον κοσμο απολιθωμενο δασος.

ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ...
ΜΝΗΜΕΙΑ
  • ΚΑΣΤΡΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ
  • ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ
  • ΓΕΝΙ ΤΖΑΜΙ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ
  • ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΒΑΡΕΛΤΖΙΔΑΙΝΑΣ
  • ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΕΣΣΟΥ ("ΜΑΣΤΟΣ")
  • ΤΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΚΛΟΠΕΔΗΣ
  • ΡΩΜΑΪΚΟ ΥΔΡΑΓΩΓΕΙΟ ΜΟΡΙΑΣ
ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ...
ΜΟΥΣΕΙΑ
  • ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΙΓΡΙΟΥ
  • ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΟΦΙΛΟΥ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ
  • ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ
  • ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ
  • ΜΟΥΣΕΙΟ - ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΣΤΡΑΤΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗ – TERIADE
  • ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ
  • ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΠΟΡΤΙΑΝΟΥ
ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ...
ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ
ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ